Η ζωή
Η Δήμητρα Κολλιάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968 και μεγάλωσε εκεί. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και, ύστερα από περίπου έναν χρόνο εργασίας, έφυγε από την Ελλάδα στα είκοσι δύο της. Στη Σκωτία εκπόνησε διδακτορική διατριβή στη θεωρητική γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου· η επιστημονική της έρευνα αφορούσε τη σύνταξη και τη σημασιολογία των νέων ελληνικών και των αγγλικών.
Σύμφωνα με το βιογραφικό του εκδότη της, δίδαξε γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Νιούκασλ στην Αγγλία από το 1995 ως το 2010 και έπειτα στο Πανεπιστήμιο Paris Diderot από το 2010 ως το 2014. Έχει επίσης διδάξει δημιουργική γραφή, στα εργαστήρια των εκδόσεων Πατάκη στην Αθήνα από το 2013 ως το 2016 και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο από το 2017 ως το 2019. Σήμερα ζει στο Παρίσι, όπου διδάσκει λογοτεχνία σε σχολείο, και είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.
Εξέδωσε το πρώτο της βιβλίο στα τριάντα τρία της και συνέχισε να γράφει στα ελληνικά σε όλα τα χρόνια της ζωής της στο εξωτερικό. Σε συνεντεύξεις έχει πει ότι έζησε σαν ξένη για πάρα πολλά χρόνια και άλλαξε αρκετές πόλεις στην Ευρώπη, και ότι ο κοσμοπολιτισμός της πεζογραφίας της πηγάζει από αυτή τη ζωή. Το 2023 παραδέχτηκε ότι δεν ξέρει αν «θεραπεύεται» το αίσθημα της ξενιτιάς.
Το έργο
Το πρώτο της μυθιστόρημα, Το μαγείο (Εστία, 2001), ανοίγει με ένα όνειρο όπου ένας παππούς έχει μεταμορφωθεί σε τζιτζίκι. Ακολούθησαν η Θερμοκρασία δωματίου (2006), μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στην Ιερουσαλήμ, και Η αρρώστια των βουνών (2009), τέσσερις πυκνογραμμένες νουβέλες με σκηνικό την Αγγλία και την Ινδία, που η εφημερίδα Τα Νέα διάβασε ως παραλλαγές του γυναικείου πάθους. Το Ήμισυ του παντός κυκλοφόρησε το 2015· ο λόγιος τίτλος του θυμίζει την αρχαία παροιμία Αρχή ήμισυ παντός.
Η ευρύτερη αναγνώριση ήρθε με το Αλφαβητάρι εντόμων (Πατάκης, 2018): είκοσι τέσσερις δεμένες μεταξύ τους ιστορίες, μία για κάθε γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου, και πίσω από κάθε γράμμα ένα έντομο και οι άνθρωποι που διασταυρώνονται μαζί του. Ο εκδότης το περιγράφει ως εμπνευσμένο από «την Ευρώπη που γοητεύει, την Ευρώπη που απογοητεύει». Η συγγραφέας επέλεξε να μη γράψει είδος στο εξώφυλλο, γιατί οι ιστορίες δένουν σχεδόν σαν μυθιστόρημα. Το βιβλίο μοιράστηκε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος–Νουβέλας 2019, για τις εκδόσεις του 2018, με τον Δημήτρη Κανελλόπουλο και κέρδισε επίσης το βραβείο διηγήματος του περιοδικού Ο Αναγνώστης.
Η Αταραξία (2022) ακολουθεί μια Ελληνίδα συγγραφέα στο Παρίσι μέσα στους εγκλεισμούς της πανδημίας και σε ένα ταξίδι στην Κίνα, δανειζόμενη τη λέξη του Επίκουρου για την απαλλαγή από τον φόβο. Η Καλυψώ (2024) επιστρέφει στον κόσμο της Οδύσσειας: στο νησί της η Καλυψώ ζει με τη Μελάνθη, την τελευταία δούλη που της απέμεινε, ώσπου φτάνει ένας ξένος από τη σύγχρονη εποχή.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Η Κολλιάκου ανήκει σε μια γενιά Ελλήνων πεζογράφων που ζουν στο εξωτερικό αλλά εκδίδουν στα ελληνικά για Έλληνες αναγνώστες, και τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη στην Αθήνα. Το Κρατικό Βραβείο του 2019 έφερε τον κύκλο ιστοριών της σε ευρύτερο κοινό, και εφημερίδες και περιοδικά της παίρνουν συχνά συνεντεύξεις για την ξενιτιά, την Ευρώπη και την τέχνη της μυθοπλασίας. Οι τίτλοι της δείχνουν επίσης πώς ένα σύγχρονο μυθιστόρημα μπορεί να κουβαλά αρχαίες λέξεις: την αταραξία του Επίκουρου, το ήμισυ μιας παλιάς παροιμίας.
Δοκιμάστε το εξής: πάρτε την ιδέα του Αλφαβηταριού εντόμων, χωρίς να αντιγράψετε τις ιστορίες του, και φτιάξτε ένα δικό σας αλφαβητάρι εντόμων με πέντε γράμματα: α – η ακρίδα, κ – το κουνούπι, μ – το μυρμήγκι, π – η πεταλούδα, τ – το τζιτζίκι. Έπειτα γράψτε μία πρόταση για κάθε γράμμα.
Το ξέρατε;
- Στο Αλφαβητάρι εντόμων έβαλε τη μέλισσα στο λατινικό B, για να παίξει με τη φράση «to bee or not to bee».
- Κράτησε το ελληνικό Μ για το μυρμήγκι, σε μια ιστορία με θέμα το σχολείο.
- Πριν από το Κρατικό Βραβείο είχε ήδη τιμηθεί με το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα Jim Wilson του ΕΚΕΒΙ, με το Athens Prize for Literature του περιοδικού (δε)κατα και με το Βραβείο Μυθιστορήματος του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών.
- Έχει πει ότι για εκείνη η αλήθεια στη μυθοπλασία είναι το πρώτο ζητούμενο, και το συνδέει με την προτροπή του Διονύσιου Σολωμού να θεωρούμε εθνικό ό,τι είναι αληθινό.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Το μαγείο | Το μαγείο — πρώτο μυθιστόρημα | 2001 |
| Θερμοκρασία δωματίου | Θερμοκρασία δωματίου — μυθιστόρημα στην Ιερουσαλήμ | 2006 |
| Η αρρώστια των βουνών | Η αρρώστια των βουνών — τέσσερις νουβέλες | 2009 |
| Ήμισυ του παντός | Ήμισυ του παντός — μυθιστόρημα | 2015 |
| Αλφαβητάρι εντόμων | Αλφαβητάρι εντόμων — 24 δεμένες ιστορίες | 2018 |
| Αταραξία | Αταραξία — μυθιστόρημα | 2022 |
Μια φράση που μένει
Το να υπάρχει αλήθεια στη μυθοπλασία είναι για μένα το πρώτο ζητούμενο.
To na ypárchei alítheia sti mythoplasía eínai gia ména to próto zitoúmeno.
