Ρένη Πιττακή

Η Ρένη Πιττακή γεννήθηκε στην Αθήνα· ως ημερομηνία γέννησης αναφέρεται συνήθως η 28η Οκτωβρίου 1945. Ο πατέρας της ήταν αξιωματικός του στρατού και οι μεταθέσεις του σήμαιναν συχνές μετακομίσεις σε άλλες πόλεις και σχολεία. Η μητέρα της ήταν εκείνη που την παρότρυνε να δώσει εξετάσεις στον Κάρολο Κουν. Στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης απήγγειλε ποιήματα του Καβάφη μπροστά σε επιτροπή όπου συμμετείχαν ο Κουν, ο Γιώργος Λαζάνης και ο Μίμης Κουγιουμτζής, και έγινε δεκτή στη δραματική σχολή. Σπούδασε επίσης φιλολογία στο πανεπιστήμιο, αλλά διάλεξε τη σκηνή.

Πάτησε για πρώτη φορά στη σκηνή το Πάσχα του 1966, ως σπουδάστρια, στο «Μαρά-Σαντ» του Πέτερ Βάις σε σκηνοθεσία Κουν. Ο πρώτος πρωταγωνιστικός της ρόλος, όπως θυμάται, ήταν στον «Γυρισμό» του Πίντερ, επίσης σε σκηνοθεσία Κουν· η παράσταση κατέβηκε περίπου έναν μήνα μετά την πρεμιέρα, όταν η δικτατορία του 1967 έφερε τανκς και λογοκρισία. Από τα πρώτα πενήντα χρόνια της στο θέατρο, είπε το 2015, τα σαράντα τα πέρασε στο Θέατρο Τέχνης.

Μετά τον θάνατο του Κουν το 1987 μοιράστηκε τη διοίκηση του θεάτρου με τον Λαζάνη και τον Κουγιουμτζή. Το 2003, λίγους μήνες μετά τον θάνατο του Κουγιουμτζή, παραιτήθηκε από το διοικητικό συμβούλιο, διαφωνώντας με ό,τι θεωρούσε βραχυπρόθεσμο σχεδιασμό. Το 2016 επέστρεψε στο Υπόγειο ύστερα από δεκαπέντε χρόνια με το «Όταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί» του Ίψεν, γιορτάζοντας πενήντα χρόνια από την πρώτη της εμφάνιση στον ίδιο χώρο.

Δίπλα στον Κουν, η Πιττακή δούλεψε σε όλο το ρεπερτόριο του Θεάτρου Τέχνης. Οι διανομές του αρχείου την τοποθετούν στο «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας» του Σαίξπηρ (1971–72), όπου έπαιξε την Τιτάνια, και στην «Οπερέτα» του Γκομπρόβιτς (1972–73), ερμηνεία που η ίδια συνδέει με το Βραβείο Κοτοπούλη, το οποίο φέρει το όνομα της ηθοποιού Μαρίκας Κοτοπούλη. Στο αρχαίο δράμα έπαιξε την Ιώ στον «Προμηθέα Δεσμώτη», εμφανίστηκε στους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη στην Επίδαυρο το 1975 και ήταν η Ηλέκτρα στις «Χοηφόρους» της «Ορέστειας» του Κουν το 1980. Εξίσου κεντρικό ήταν το σύγχρονο έργο: οι «Δούλες» του Ζενέ σε μετάφραση Οδυσσέα Ελύτη, η «Γέρμα» του Λόρκα, το «Όχι εγώ» του Μπέκετ και η Κάτια στον «Ήχο του όπλου» της Λούλας Αναγνωστάκη, ρόλος που η ίδια κατατάσσει στους σταθμούς της πορείας της.

Την περίοδο 1996–97 υποδύθηκε τη Μάρθα στο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;» του Όλμπι, απέναντι στον Κουγιουμτζή, ο οποίος σκηνοθέτησε και την παράσταση. Εκτός Θεάτρου Τέχνης έπαιξε την Κλυταιμνήστρα στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη, στην πρώτη της συνεργασία με τον σκηνοθέτη Σπύρο Ευαγγελάτο, το 2015, και την Άννι Γουίλκς σε θεατρική εκδοχή του «Misery» (Μίζερι) το 2018. Στον κινηματογράφο, ο ρόλος της στην ταινία «Miss Violence» του Αλέξανδρου Αβρανά (2013) τής χάρισε το 2014 το βραβείο Β΄ γυναικείου ρόλου της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.

Τον Οκτώβριο του 2023 η Ελληνική Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών απένειμε στην Πιττακή το Μεγάλο Βραβείο Θεάτρου· ο πρόεδρός της, Σάββας Πατσαλίδης, είπε ότι αγάπησε το σανίδι όσο κι εκείνο την αγάπησε. Η πορεία της ζει και στο διαδικτυακό αρχείο του Θεάτρου Τέχνης, όπου οι σελίδες των παραστάσεων καταγράφουν μεταφραστή, σκηνοθέτη και διανομή. Ανοίξτε τη σελίδα για το «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» (1996–97). Βρείτε τη γραμμή «Μάρθα…Ρένη Πιττακή» και προσέξτε ότι ο Μίμης Κουγιουμτζής εμφανίζεται δύο φορές: ως σκηνοθέτης και ως ηθοποιός στον ρόλο του Τζορτζ. Έπειτα αποδώστε την παράσταση σε μία ακριβή πρόταση: «Τη Μάρθα την υποδύθηκε η Ρένη Πιττακή, σε σκηνοθεσία Μίμη Κουγιουμτζή». Επαναλάβετε την άσκηση με ένα δεύτερο πρόγραμμα από το αρχείο.

• Στις εξετάσεις της δραματικής σχολής απήγγειλε ποιήματα του Καβάφη.
• Ο πρώτος πρωταγωνιστικός της ρόλος, στον «Γυρισμό» του Πίντερ, κατέβηκε περίπου έναν μήνα μετά την πρεμιέρα, όταν ήρθε η δικτατορία του 1967.
• Τις «Δούλες» του Ζενέ, όπου έπαιξε έναν από τους τρεις ρόλους την περίοδο 1967–68, τις μετέφρασε στα ελληνικά ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης.
• Το 2016 επέστρεψε στη σκηνή του Υπογείου του Θεάτρου Τέχνης ύστερα από δεκαπέντε χρόνια απουσίας.