Γιάννης Σκαρίμπας

Ο Σκαρίμπας γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1893 (κατ' άλλες πηγές το 1897) στην Αγία Ευθυμία, ένα χωριό της Φωκίδας κοντά στον Κορινθιακό κόλπο. Πήγε σχολείο στο Αίγιο και τελείωσε τη μέση εκπαίδευση στην Πάτρα. Το 1919 μπήκε στο τελωνείο της Χαλκίδας, στην Εύβοια, και δεν έφυγε ποτέ ξανά από την πόλη: εργάστηκε εκεί ως τελωνειακός υπάλληλος και αργότερα ως εκτελωνιστής, και ως το τέλος της ζωής του του άρεσε να συστήνεται, μισό περήφανα, μισό κοροϊδευτικά, ως «συνταξιούχος τελωνειακός».

Ξεκίνησε αργά και με πάταγο. Το 1929 το διήγημά του Ο Καπετάν Σουρμελής ο Στουραΐτης κέρδισε πρώτο βραβείο διηγήματος, και τη δεκαετία του 1930 δημοσίευσε, το ένα μετά το άλλο, διηγήματα, μυθιστορήματα και ποιήματα που αιφνιδίασαν την αθηναϊκή κριτική. Στη Χαλκίδα ήταν τοπικός θρύλος: προκλητικός συνομιλητής, φημισμένος για τις βρισιές του, τα αστεία του και την περιφρόνησή του για κάθε σύμβαση, που τσακωνόταν με εκδότες, πανεπιστημιακούς και το λογοτεχνικό κατεστημένο. Η αναγνώριση ήρθε μόνο στα γεράματα, με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας το 1976 για το αντιπολεμικό του μυθιστόρημα Φυγή προς τα εμπρός. Πέθανε στη Χαλκίδα στις 21 Ιανουαρίου 1984 και θάφτηκε δημοσία δαπάνη στο κάστρο του Καράμπαμπα, πάνω από τον Εύριπο.

Ο Σκαρίμπας ανήκει στη Γενιά του '30, αλλά στέκεται χωριστά από αυτήν. Ενώ άλλοι αναζητούσαν έναν σοβαρό, «ελληνικό» μοντερνισμό, εκείνος γελούσε. Η πρόζα του είναι ένα αδιάκοπο παιχνίδι με τη γλώσσα: λογοπαίγνια, επινοημένες λέξεις, απότομες αλλαγές ύφους από την πανηγυρική καθαρεύουσα στην αργκό του λιμανιού, φράσεις που καταρρέουν στον παραλογισμό και ύστερα σε μια ξαφνική θλίψη. Οι κριτικοί τον είδαν πιο κοντά στους ντανταϊστές παρά στους υπερρεαλιστές, που του άρεσε να τους παρωδεί, και ο Μανόλης Αναγνωστάκης χαρακτήρισε την ποίησή του «φανταιζίστικη».

Μετά τα διηγήματα των Καϋμοί στο Γριπονήσι (1930) και την πρόζα του Το θείο τραγί (1933) ήρθαν τα δύο μεγάλα του μυθιστορήματα. Ο Μαριάμπας (1935) και Το σόλο του Φίγκαρω (1939) διαδραματίζονται σε μια ονειρική Χαλκίδα, ανάμεσα σε κλόουν, ναυτικούς, ερωτευμένους και αποτυχημένους, και ανακατεύουν λυρισμό, ερωτισμό, σάτιρα και τραγωδία όπως κανένα ελληνικό μυθιστόρημα πριν. Τα ποιήματά του, στο Ουλαλούμ (1936), στους Εαυτούληδες (1952) και στους Βοϊδάγγελοι, επιστρέφουν στα ίδια μοτίβα: τη φυγή από την πραγματικότητα, το καράβι, το τσίρκο. Αργά στη ζωή του έγραψε Το Βατερλώ δύο γελοίων (1959), τη βραβευμένη Φυγή προς τα εμπρός (1976) και έργα για το θέατρο σκιών και τη σκηνή, ανάμεσά τους τον Αντι-Καραγκιόζης ο Μέγας (1977) και Η κυρία του τραίνου (1980).

Η Χαλκίδα τον υιοθέτησε ως το πνεύμα του τόπου της. Ο σύλλογος «Φίλοι του Γ. Σκαρίμπα» ιδρύθηκε εκεί τη χρονιά του θανάτου του, ο τάφος του βρίσκεται στο κάστρο του Καράμπαμπα που δεσπόζει πάνω από τον Εύριπο, και εκθέσεις, αναγνώσεις και παραστάσεις Καραγκιόζη κρατούν ζωντανή τη μνήμη του. Στη γενέτειρά του, την Αγία Ευθυμία, το πατρικό του σπίτι κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο το 1998, και κάθε χρόνο γίνονται προς τιμήν του τα «Σκαρίμπεια». Νεότεροι Έλληνες συγγραφείς τον αναφέρουν συχνά ως πρότυπο ελευθερίας και χιούμορ. Για να τον καταλάβετε, σταθείτε στην παλιά γέφυρα της Χαλκίδας και δείτε τον Εύριπο να αλλάζει φορά, κι έπειτα διαβάστε δυνατά ένα κεφάλαιο από Το σόλο του Φίγκαρω.

• Εργάστηκε στο τελωνείο της Χαλκίδας από το 1919 και αποκαλούσε τον εαυτό του «συνταξιούχο τελωνειακό» πολύ αφού είχε γίνει διάσημος.
• Πήρε το Α΄ Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας μόλις το 1976, σε ηλικία άνω των ογδόντα.
• Είναι θαμμένος δημοσία δαπάνη στο κάστρο του Καράμπαμπα, πάνω από τον Εύριπο.
• Του άρεσε να παρωδεί τους υπερρεαλιστές μιμούμενος το ύφος τους.