Λιλίκα Νάκου

Η Ιουλία Νάκου, γνωστή ως Λιλίκα, γεννήθηκε στην Αθήνα σε εύπορη οικογένεια. Οι περισσότερες ελληνικές πηγές, ανάμεσά τους και το Αρχείο της ΕΡΤ, δίνουν ως έτος γέννησης το 1904, ενώ βιβλιοθηκονομικές εγγραφές αναφέρουν το 1903 και η μελέτη της Deborah Tannen του 1983 το 1899. Το 1917 άρχισε σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή της Γενεύης. Τα πρώτα της διηγήματα και νουβέλες δημοσιεύτηκαν στα γαλλικά, σε περιοδικά του Παρισιού.

Επέστρεψε στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και το 1932 κυκλοφόρησε η συλλογή της Η ξεπάρθενη. Από το 1934 δίδαξε ωδική, πρώτα στο Ρέθυμνο της Κρήτης και έπειτα στην Αθήνα. Το 1936 στράφηκε στη δημοσιογραφία και έγραψε στις εφημερίδες Ακρόπολις και Έθνος και σε λογοτεχνικά περιοδικά όπως η Νέα Εστία. Για πολλά χρόνια ήταν η μόνη γυναίκα στην ελληνική δημοσιογραφία. Γνώρισε τον Νίκο Καζαντζάκη και εντάχθηκε στον κύκλο των λογοτεχνών της Δεξαμενής στην Αθήνα.

Στα χρόνια της Κατοχής εργάστηκε εθελοντικά με άρρωστα και πεινασμένα παιδιά. Μετά τον πόλεμο έζησε αρκετά χρόνια στο εξωτερικό, εν μέρει στην Ελβετία, πριν εγκατασταθεί ξανά στην Αθήνα. Πέθανε στην Αθήνα στις 25 Μαΐου 1989.

Η Νάκου ανήκε στη γενιά του ’30, στους συγγραφείς που διαμόρφωσαν το νεοελληνικό μυθιστόρημα, και ήταν από τις πρώτες γυναίκες πεζογράφους της. Μεγάλο μέρος της πεζογραφίας της πηγάζει από τη δική της ζωή. Τα διηγήματα και τα μυθιστορήματά της επικρίνουν τον θεσμό της προίκας, την πορνεία και τη στενή θέση που επιφύλασσε η ελληνική κοινωνία στις γυναίκες, και ιδίως την καταπίεσή τους επί δικτατορίας Μεταξά, που άρχισε στις 4 Αυγούστου 1936. Το μυθιστόρημά της Οι παραστρατημένοι κυκλοφόρησε το 1935.

Εξίσου ευθεία είναι η δημοσιογραφία της. Στην Ακρόπολη έγραψε για τις εργαζόμενες γυναίκες, την παιδική εργασία και το οκτάωρο, ενώ επισκέφθηκε τα Βούρλα, τη συνοικία των οίκων ανοχής στον Πειραιά, και άφησε τις γυναίκες εκεί να πουν την ιστορία τους με τα δικά τους λόγια. Η κόλαση των παιδιών (1944) συγκεντρώνει διηγήματα βασισμένα στη δουλειά της με παιδιά την περίοδο της πείνας στην Κατοχή· αγγλική μετάφραση κυκλοφόρησε το 1946.

Η κυρία Ντορεμί (1955) είναι κωμικό μυθιστόρημα και το πιο γνωστό βιβλίο της· η ηρωίδα του είναι μια δασκάλα που αντιμετωπίζει τις προκαταλήψεις μιας επαρχιακής πόλης. Από τα μεταγενέστερα μυθιστορήματά της ξεχωρίζει το Για μια καινούργια ζωή (1960). Έγραψε επίσης μυθιστορηματικές βιογραφίες, όπως μια ζωή του Έντγκαρ Άλαν Πόε, και αναμνήσεις από τα χρόνια της στη δημοσιογραφία.

Η τηλεόραση γνώρισε τη Νάκου σε μια νέα γενιά. Το 1983 η ΕΡΤ πρόβαλε σειρά 13 επεισοδίων βασισμένη στην Κυρία Ντορεμί, σε σκηνοθεσία Νίκου Κουτελιδάκη, σενάριο Γιάννη Κανδήλα και με την Ελένη Ανουσάκη στον ομώνυμο ρόλο· η σειρά παρακολουθεί μια δασκάλα που επιστρέφει από το Παρίσι και συγκρούεται με τον συντηρητισμό του Ρεθύμνου του Μεσοπολέμου. Η ΕΤ-2 μετέφερε στην τηλεόραση το Για μια καινούργια ζωή το 1988. Το Αρχείο της ΕΡΤ τιμά την επέτειό της στις 25 Μαΐου με αφιερώματα στη ζωή της. Για μια άσκηση στα ελληνικά, πάρτε τη φράση της του 1936 «Εγώ η ίδια εργάζομαι, παλεύω…» και ξαναγράψτε την σε πλάγιο λόγο: Η Νάκου είπε ότι η ίδια εργαζόταν… Έπειτα γράψτε έναν διάλογο τεσσάρων γραμμών ανάμεσα στη δασκάλα και σε έναν γονιό και μεταφέρετέ τον με το «μου είπε ότι…» και το «της είπα πως…».

• Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας, που ήξερε καλά τον Πειραιά, της έδωσε πληροφορίες για τα ρεπορτάζ της και τη συνόδευσε σε έναν «πλωτό» οίκο ανοχής πάνω σε ένα παλιό σλέπι.
• Η κόλαση των παιδιών κυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1946 με τίτλο The Children's Inferno: Stories of the Great Famine in Greece, σε μετάφραση του Allan Ross Macdougall.
• Η Αμερικανίδα γλωσσολόγος Deborah Tannen έγραψε μια ολόκληρη μελέτη για εκείνη, το Lilika Nakos (1983), και μετέφρασε ένα κείμενο όπου η Νάκου γράφει για τη μητέρα της.
• Τα διηγήματά της έφτασαν σε Άγγλους αναγνώστες ήδη τη δεκαετία του 1930: το «The Broken Doll» δημοσιεύτηκε στο λονδρέζικο περιοδικό Life and Letters Today το 1936–1937.