Μάρω Δούκα

Η Μάρω Δούκα γεννήθηκε στα Χανιά της Κρήτης το 1947 και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1966. Και οι δύο πόλεις τροφοδοτούν τη λογοτεχνική φαντασία της: η μία κρατά τους δρόμους και τις φωνές της παιδικής ηλικίας, ενώ η άλλη προσφέρει τη μεταβαλλόμενη ζωή της πρωτεύουσας. Πρωτοεξέδωσε βιβλίο το 1974 με την «Πηγάδα». Το πρώτο της μυθιστόρημα, «Η αρχαία σκουριά», ακολούθησε το 1979. Έφερε την προσωπική ανάμνηση μιας γυναίκας δίπλα στις πολιτικές εμπειρίες μιας γενιάς που διαμορφώθηκε από τη δικτατορία, την αντίσταση και τις διαψευσμένες προσδοκίες. Η αφηγήτρια είναι μυθοπλαστικό πρόσωπο, ακόμη και όταν οι ιστορικές πιέσεις ανήκουν στην εποχή της συγγραφέως.

Η Δούκα συνέχισε με μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα, κινούμενη ανάμεσα στις προσωπικές σχέσεις και στη συλλογική ιστορία. Σε συνέντευξη του 2022 περιέγραψε τη συγγραφή ως τρόπο ζωής που περιλαμβάνει μακρές περιόδους σκέψης και προετοιμασίας πριν φτάσουν οι φράσεις στη σελίδα. Εξήγησε επίσης πώς η Κρήτη χρωματίζει τη γλώσσα της, ακόμη και όταν δεν γράφει ρητά στο κρητικό ιδίωμα. Το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το 2019 τίμησε τη συνολική της προσφορά. Η διάκριση αναγνωρίζει ένα εκτεταμένο έργο, του οποίου οι επιμέρους φωνές αντιστέκονται στην αναγωγή της πολιτικής εμπειρίας ή της οικογενειακής ζωής σε μία απλή και μοναδική εκδοχή.

«Η αρχαία σκουριά» δίνει στην πολιτική ιστορία προσωπική, ερωτηματική φωνή αντί για μια ομαλή δημόσια αφήγηση. «Η πλωτή πόλη» (1983) στρέφεται σε μια ερωτική σχέση και στις άνισες συναισθηματικές θέσεις των προσώπων. Ο μεταφορικός τίτλος συνοδεύει μια ιστορία σχέσεων, επιθυμίας και μνήμης σε διαφορετικούς τόπους. Οι «Αθώοι και φταίχτες» (2004) επιστρέφουν στα Χανιά, όπου σύγχρονες συναντήσεις αναδεικνύουν τα διαφορετικά ιστορικά στρώματα της πόλης. Διαβάζοντας μαζί αυτά τα βιβλία, βλέπουμε πώς η Δούκα αλλάζει αφηγηματική κλίμακα χωρίς να εγκαταλείπει την πολυπλοκότητα των ατομικών βίων.

Η «Πύλη εισόδου» (2019) χρησιμοποιεί τον μονόλογο μιας γυναίκας για να κινηθεί ανάμεσα στη σημερινή και στη μνημονική Αθήνα. Η περιγραφή του εκδότη συνδέει την πύλη και με τον κυβερνοχώρο και χρησιμοποιεί τα τοπικά επιρρήματα εδώ και εκεί. Το «Να είχα, λέει, μια τρομπέτα» (2022) ακολουθεί την κίνηση μιας γυναίκας σε πλατείες και γειτονιές. Η «Φελιτσιτά» (2023) φέρνει έναν άστεγο άνδρα δίπλα σε αντικρουόμενες οικογενειακές αφηγήσεις· η δική του βία συμμετέχει στη ρήξη της οικογένειας. Πρόκειται για απαιτητικά μυθιστορήματα. Για το Α2, ο τίτλος «Πύλη εισόδου» προσφέρει μικρότερη αφετηρία: περιγράψτε μια είσοδο και μια έξοδο στο σχέδιό σας και έπειτα τοποθετήστε τις σε σχέση με τη θέση του ομιλητή.

Η συμβολή της Δούκα βρίσκεται στην αναμέτρηση της δημόσιας ιστορίας με συγκεκριμένες φωνές: μια γυναίκα που θυμάται, έναν εραστή που μιλά, μια οικογένεια που διαφωνεί. Τα βιβλία της επιτρέπουν σε μια πόλη να χωρά πολλές εμπειρίες. Για να συνδέσετε αυτή τη γραφή με τα καθημερινά ελληνικά, ανοίξτε την παρουσίαση του Πατάκη για την «Πύλη εισόδου» και εντοπίστε το εδώ και το εκεί. Σχεδιάστε σπίτι και αυλή με χωριστή είσοδο και έξοδο. Τοποθετήστε τον φανταστικό ομιλητή κοντά στην είσοδο: «Η είσοδος είναι εδώ». Δείξτε πιο μακριά: «Η έξοδος είναι εκεί». Ένας συνεργάτης επιλέγει άλλη θέση και περιγράφει το ίδιο σχέδιο. Εξασκείτε χρήσιμη τοπική έκφραση, γνωρίζοντας ότι ολόκληρο το μυθιστόρημα απαιτεί πιο προχωρημένη ανάγνωση.

• Η «Πηγάδα» (1974) προηγήθηκε πέντε χρόνια από το πρώτο μυθιστόρημά της.
• Το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το 2019 τίμησε τη συνολική προσφορά της.
• Στη συνέντευξη του 2022 εξήγησε ότι η Κρήτη χρωματίζει τη γλώσσα της ακόμη και χωρίς να γράφει στο κρητικό ιδίωμα.