Marika Papagika

Marika Papagika, o dönem Osmanlı yönetimindeki İstanköy (Kos) adasında Marika Katsori adıyla doğdu. Ölüm belgesinde doğum tarihi 1 Eylül 1890 olarak geçer, ancak daha eski hiçbir belge bunu doğrulamaz. Çocukken ailesiyle birlikte, büyük Rum topluluğunun kahveleri ve müzikli mekânları yaşattığı İskenderiye’ye taşındı ve şarkı söylemeye orada başladı. 1913 sonu ya da 1914 başı civarında Mısır’da Gramophone Company için kayıt yaptı; bu malzemeden çok azının günümüze ulaştığı biliniyor. O sırada, Yunan santurisine akraba, tokmakla çalınan telli bir çalgı olan santur (simbalom) çalan Kostas (Gus) Papagikas ile evliydi. Kocası plaklarının çoğunda ona eşlik etti.

Mart 1915’te çift Pire’den yola çıktı ve nisanda yaklaşık kırk dolarla Ellis Adası’na vardı; varış yeri olarak Chicago’yu bildirdiler. 1918’de New York’taydılar. Temmuz 1918’de Marika Victor için bir deneme kaydı yaptı ve ilk Victor plakları o aralıkta çıktı; Temmuz 1919’dan itibaren Columbia için de kayıt yaptı. 1925 civarında çift, Manhattan’da 215 West 34th Street’te Marika’s adlı bir kafe-aman açtı; Rum ve diğer Akdenizli göçmenler buraya müzik dinlemeye gelirdi. 1929 borsa çöküşü işletmeyi batırdı ve plak kariyerinin büyük bölümünü sona erdirdi. 1937’de Victor için kaydettiği dört vatansever şarkı dışında stüdyoya dönmedi. 2 Ağustos 1943’te Staten Island’daki bir hastanede öldü.

Papagika’nın repertuvarı genişti. Plak şirketlerinin katalogları İzmir üslubunda şarkılar ve amaneler, adalardan ve anakaradan halk şarkıları, klefti ve vatansever şarkılar, rebetiko tarzında kahve şarkıları, hatta moda tangolar ve valsler sıralar. Eşliği, dönemin Yunan plakları için alışılmadıktı: keman, viyolonsel ve santur, sonraları bazen klarnet ya da ud. Viyolonselci Markos Sifnios ve kocası, Athanasios Makedonas ve George Theologou gibi kemancılarla birlikte birçok seansta çalar.

En bilinen kaydı Σμυρνέικο μινόρε (İzmir Minörü), amane tarzında ağır, doğaçlamaya dayalı bir şarkıdır. Onu 4 Aralık 1918’de Victor için, Temmuz 1919 civarında da yeniden Columbia için kaydetti. Şarkı ondan önce de dolaşımdaydı: 1909’da İzmir’de yapılmış bir kayıt, ilk versiyonları arasındadır. Yine de bugün dinleyicilerin çoğunun bildiği onun yorumudur. Başka adlar kataloğunun çeşitliliğini gösterir: Το ηλεκτρικό κορίτσι (Elektrikli Kız, 1924), Σμυρνιώτικο ζεϊμπέκικο (İzmir Zeybeği, 1925) ve rebetiko olarak etiketlenen Ντουρού, ντουρού (1928). 1937’de, devlet adamı Elefterios Venizelos’un 1936’daki ölümü üzerine bir şarkı olan Τον Βενιζέλο χάσαμε (Venizelos’u Kaybettik) kaydını yaptı. Şirketler adların çoğunu Latin harfleriyle bastığı için, kataloğu Yunanca sözcüklerin Amerikan pazarı için nasıl yazıldığını da gösterir.

Papagika onlarca yıl boyunca daha çok plak koleksiyoncularınca bilindi. 78 devirli kayıtların Yunanistan’daki yeniden basımları şarkılarını geri getirdi; 2010’da Amerikalı araştırmacı Ian Nagoski’nin Canary Records’tan çıkan The Further the Flame, the Worse It Burns Me adlı LP’si onu yeni dinleyicilerle tanıştırdı. Atina’da Nikos Stamatiadis’in, Kerasia Samara’nın yönetip oynadığı Μαρίκα Παπαγκίκα – Το ηλεκτρικό κορίτσι (Marika Papagika – Elektrikli Kız) monoloğu Aralık 2023’te Ροές tiyatrosunda yeniden sahnelendi. Şunu deneyin: Discography of American Historical Recordings (Kaliforniya Üniversitesi, Santa Barbara) 1918 tarihli Victor Σμυρνέικο μινόρε kaydının sesini çevrimiçi sunuyor. Kısa bir bölümü iki kez dinleyin: önce yalnızca hışırtıyı ve cızırtıyı fark edin, sonra ünlülerini ve vurgulu hecelerini izleyin. Son olarak üç katalog adını vurgularıyla Yunan harfleriyle yeniden yazın: Smyrniotico zabekiko, Σμυρνιώτικο ζεϊμπέκικο olur; Stoma me stoma, Στόμα με στόμα olur; To electrico koritsi, Το ηλεκτρικό κορίτσι olur.

• 4 Aralık 1918’deki ilk yayımlanan Victor seansında Σμυρνέικο μινόρε de vardı.
• Plak şirketleri kocasının çalgısını farklı adlandırdı: Victor kayıtlarında santur, Columbia’da simbalom.
• Kafe-amanı Marika’s, Manhattan’da West 34th Street üzerindeydi.