Sappho

Sappho'nun hayatı hakkında bildiklerimizin neredeyse tamamı kendi parçalarından ve çok daha sonraki, güvenilmez yazarlardan gelir. MÖ 630 civarında Lesbos'ta, adanın batısındaki Eresos'ta ya da başlıca kenti Midilli'de (Mytilene), aristokrat bir ailede doğdu. Şiirlerde Kleis adlı bir kızdan ve üç erkek kardeşten söz edilir; bunlar arasında Mısır'da ticaret yapan ve onun sözde Kardeşler Şiiri'nde azarladığı tüccar Kharaksos ile genç bir sakî olan Larikhos vardır.

MÖ 600 civarında Lesbos soylu aileler arasındaki mücadelelerle çalkalanıyordu ve Sappho'nun ailesi kaybeden tarafta kaldı: Antik bir kronik, eve dönmeden önce birkaç yılını Sicilya'da, muhtemelen Siraküza'da sürgünde geçirdiğini kaydeder. Lesbos'ta şarkı söyleyen, müzik öğrenen ve evliliğe hazırlanan genç kadınlardan oluşan bir çevreye önderlik etmiş görünür; pek çok şiir onlara adlarıyla seslenir: Anaktoria, Atthis, Gongyla.

Phaon adlı bir kayıkçıya duyduğu aşk yüzünden Leukas'ın beyaz kayalığından kendini attığına dair ünlü hikâye, sonraki yüzyılların komedi sahnesinin bir uydurmasıdır ve ölüm tarihi bilinmez; 2004'te yayımlanan geç bir parça olan Tithonos şiiri, onu dizlerinin artık kendisini dansa taşımadığından yakınırken gösterir, yani en azından yaşlılığa kadar yaşamıştır.

Sappho, klasiklerin Attika Yunancasından farklı tınlayan Lesbos'un Aiol lehçesiyle yazdı: ay için σελάννα, «olmak» için ἔμμεναι. İskenderiye bilginleri şarkılarını vezne göre düzenlenmiş dokuz kitapta topladı. İlk kitap, bugün Sappho kıtası denen ve daha sonra Catullus ile Horatius'un Latinceye aldığı dört dizelik kıtayla yazılmıştı.

Yalnızca bir şiir eksiksiz kalmıştır: Ύμνος στην Αφροδίτη (Aphrodite'ye İlahi, fr. 1); burada tanrıça serçelerin çektiği bir arabayla gelir ve bu kez şaire kimin haksızlık ettiğini eğlenerek sorar. 31. parça, Φαίνεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν (Bana tanrılara eş görünür o), kıskançlığın bedensel belirtilerini anlatır: kırılan dil, derinin altında ateş, kulaklarda uğultu, ter ve titreme. 16. parça, yeryüzündeki en güzel şeyin ordular ya da gemiler değil «insanın sevdiği şey» olduğunu savunur ve bunu Truvalı Helene ile kanıtlar. Diğer parçalar düğün şarkıları, Adonis için bir ağıt, bir anne ile kızının ninniyi andıran bir tablosu ve dalın tepesinde kalmış tatlı bir elma imgesidir.

Bunların çoğu bize yirminci yüzyılda Mısır'da bulunan papirüs parçalarından geri döndü; Kardeşler Şiiri ancak 2014'te ortaya çıktı. Üslubu doğrudan, kişisel ve kesindir, Homeros'un destansı mesafesinden hiçbir iz taşımaz: «ben» der ve bunu kasteder.

Midilli'de limanın yanındaki merkez meydan, heykeliyle birlikte Πλατεία Σαπφούς'tur (Sappho Meydanı); doğum yeri olduğu varsayılan Skala Eresou'da başka bir heykel plaja bakar. Kendisi de Lesbos kökenli olan Odysseas Elytis, 1984'te parçalarının Modern Yunanca bir yeniden kurgusunu yayımladı (Σαπφώ); bu, bir öğrencinin onu okumasının en kolay yoludur. 1, 16 ve 31. parçalar Yunan okullarının antik lirik şiir antolojilerinde, genellikle çevirisiyle birlikte yer alır. Pek çok dildeki lezbiyen ve safik sözcükleri onun adasından ve adından gelir. Dizeleri Yunan düğünlerinde ve şarkılarda alıntılanır; Platon'a atfedilen bir epigramdan gelen «onuncu Musa» ifadesi Yunanların onu tanıtırken hâlâ kullandığı sözdür.

• Şiirlerinden yalnızca biri, Aphrodite'ye İlahi, baştan sona günümüze ulaşmıştır; eleştirmen Halikarnassoslu Dionysios onu akıcı üslubun örneği olarak aktarmıştır.
• Bu yüzyılda iki «yeni» Sappho şiiri yayımlandı: 2004'te Tithonos şiiri ve 2014'te Kardeşler Şiiri, ikisi de papirüslerden.
• 31. parça, Yüce Üzerine adlı inceleme büyük bir şairin ayrıntıları nasıl seçtiğini göstermek için onu alıntıladığı için korunmuştur; Catullus onu Latinceye çevirdi.
• Roma döneminde Midilli kenti onun portresini sikkelerine bastı.