Vitsentzos Kornaros

Kesin olarak bildiğimiz hemen her şey, şairin kendini adlandırdığı şiirin son dizelerinden gelir: Kornaros ailesinden Vitsentzos, Sitia'da doğmuş, Girit'in Venedik başkenti olan ve bugün Heraklion adını taşıyan Kastro'da evlenmiş. Bilim insanları bugün genel olarak onun Vincenzo Cornaro olduğunu kabul eder: 1553'te Sitia yakınlarındaki bir malikâne olan Trapezonda'da, kuşaklardır adada yaşayan ve ana dili Yunanca olan Venedik kökenli bir ailede doğmuştur.

1590 dolaylarında Kandiye'ye taşındı; orada Marietta Zeno ile evlendi, 1590'ların veba yıllarında kamu görevlerinde bulundu ve kardeşi Andrea'nın kurduğu edebiyat topluluğu Accademia degli Stravaganti'ye üye oldu. Bu, Girit Rönesansı'nın dünyasıydı: Girit 1211'den beri Venedik'e aitti ve eğitimli kesimi sokaklarda Yunan halk türkülerini duyarken Ariosto ile Tasso'yu okuyordu. 1613 ya da 1614'te Kandiye'de öldü; bu, Osmanlıların yirmi bir yıllık bir kuşatmadan sonra kenti almasından yarım yüzyıl önceydi.

Ad adanın soyluları arasında yaygın olduğu için bazı araştırmacılar bu kimlik eşleştirmesinden kuşku duymuştur; dinsel dram Η Θυσία του Αβραάμ'ı (İbrahim'in Kurbanı) da onun yazıp yazmadığı sorusu hâlâ açıktır. Kuşku götürmeyen şu ki, on yedinci yüzyılın ilk on yılında tek bir şair, Homeros ile modern çağ arasında Yunanca yazılmış en güzel uzun şiiri yarattı.

Ερωτόκριτος (Erotokritos), Girit lehçesiyle yazılmış, beş bölümlük ve Yunan halk türküsünün ölçüsü olan on beş heceli yaklaşık 10.000 uyaklı dizeden oluşan bir romanstır. Kralın danışmanının oğlu Erotokritos, Atina kralı Herakles'in kızı Aretousa'yı sever. Geceleri ona gizlice serenat yapar; kral bir mızrak turnuvası düzenler ve genç adam Yunan dünyasının şövalyelerini yener; kızın elini istemeye cesaret ettiğinde ise kral onu sürgüne gönderir. Aretousa başka her talibi reddeder ve bir zindana atılır. Ardından Ulahlar saldırır ve esmer tenli bir yabancı, sihirli bir iksirle kılık değiştirmiş Erotokritos, teke tek dövüşte Atina'yı kurtarır. Aretousa'nın sadakatini sınar, kimliğini açıklar ve şiir düğünleriyle sona erer.

Olay örgüsü bir Fransız ortaçağ romansı olan Paris et Vienne'den, büyük olasılıkla bir İtalyanca uyarlama aracılığıyla alınmıştır; ama Kornaros onu baştan sona yeniden kurmuştur: mekân hayalî bir antik Atina'dır, kahramanlar Giritli köylüler gibi düşünüp konuşur ve ahlaki merkez, âşıkların talih çarkına karşı sadakatidir. Uzun bölümler, kendi başlarına birer şarkı olabilecek aşk ve keder monologlarıdır.

Dil zengin ve müzikaldir, atasözleri ve doğa imgeleriyle doludur; şiirin ayakta kalmasının nedeni de budur: 1713'te Venedik'te basıldı, ama Giritliler onu çoktan ezberlemişti.

Erotokritos, Girit'te bugün hâlâ Girit lirasının ağır, kıvrımlı ezgisiyle söylenir ve beyitleri düğünlerde ve şenliklerde μαντινάδες olarak kullanılır. Nikos Ksiluris'in açılış dizelerini seslendirdiği 1976 kaydını ya da Psarantonis'in daha sert yorumunu dinlerseniz nedenini anlarsınız. Genellikle Aretousa'nın vedası ya da turnuvadan alınan bölümler Yunan lise edebiyat antolojisinde yer alır ve Seferis şiire bir deneme ayırmıştır. Sitia'da bir yaz festivali, Κορνάρεια, onun adını taşır; Heraklion'da Πλατεία Κορνάρου adlı meydanda Erotokritos ile Aretousa'nın modern bir heykeli bulunur. Açılış dizesi Του Κύκλου τα γυρίσματα, Yunanlara bir ulusal marşın ilk dizesi kadar tanıdıktır.

• Şiir 1600–1610 dolaylarında yazıldı, ama ilk kez ancak 1713'te Venedik'te basıldı; bir yüzyıl boyunca el yazmalarıyla ve ağızdan ağıza dolaştı.
• Kornaros şiirin sonsözünde kendi adını verir; bu, onun hakkında elimizdeki neredeyse tek biyografik belgedir.
• Öykü antik Atina'da geçer, ama kahramanlar şövalyelerin ortaçağ sporu olan mızrak turnuvasında dövüşür ve kralın düşmanları Ulahlardır.
• Kornaros'un ailesi Venedik soylusu kökenli olmasına karşın Yunanca konuşurdu; Cornarolar Venedik'in en eski ailelerinden biriydi.