Marika Papagika

Marika Papagika urodziła się jako Marika Katsori na wyspie Kos, wówczas pod panowaniem osmańskim. Jej akt zgonu podaje jako datę urodzenia 1 września 1890 roku, ale żaden wcześniejszy dokument tego nie potwierdza. Jako dziecko przeniosła się z rodziną do Aleksandrii, gdzie duża społeczność grecka utrzymywała kawiarnie i lokale muzyczne, i tam zaczęła śpiewać. Pod koniec 1913 lub na początku 1914 roku nagrywała dla Gramophone Company w Egipcie; wiadomo, że z tego materiału przetrwało bardzo niewiele. Była już wtedy żoną Kostasa (Gusa) Papagikasa, który grał na cymbałach, instrumencie strunowym uderzanym, pokrewnym greckiemu santouri. Akompaniował jej na wielu płytach.

W marcu 1915 roku para wypłynęła z Pireusu i w kwietniu dotarła na Ellis Island z około czterdziestoma dolarami, podając jako cel podróży Chicago. W 1918 roku byli już w Nowym Jorku. W lipcu 1918 roku Marika dokonała nagrania próbnego dla Victora, a w grudniu ukazały się jej pierwsze płyty Victora; od lipca 1919 roku nagrywała także dla Columbii. Około 1925 roku para otworzyła Marika’s, café-aman pod numerem 215 West 34th Street na Manhattanie, dokąd greccy i inni śródziemnomorscy imigranci przychodzili słuchać muzyki. Krach giełdowy w 1929 roku zrujnował lokal i zakończył większą część jej kariery nagraniowej. Poza czterema pieśniami patriotycznymi nagranymi dla Victora w 1937 roku nie wróciła do studia. Zmarła w szpitalu na Staten Island 2 sierpnia 1943 roku.

Repertuar Papagiki był szeroki. Katalogi wytwórni wymieniają piosenki w stylu smyrneńskim i amanedes, pieśni ludowe z wysp i lądu, pieśni kleftów i patriotyczne, piosenki kawiarniane w duchu rebetiko, a nawet modne tanga i walce. Jej akompaniament był nietypowy jak na ówczesne greckie płyty: skrzypce, wiolonczela i cymbały, później czasem z klarnetem lub udem. Wiolonczelista Markos Sifnios i jej mąż grają na wielu sesjach, razem ze skrzypkami takimi jak Athanasios Makedonas i George Theologou.

Jej najbardziej znanym nagraniem jest Σμυρνέικο μινόρε (Smyrneński moll), powolna, improwizowana pieśń w stylu amanesu. Nagrała ją dla Victora 4 grudnia 1918 roku i ponownie dla Columbii około lipca 1919 roku. Pieśń krążyła już przed nią: nagranie ze Smyrny z 1909 roku należy do jej wczesnych wersji. A jednak to jej interpretację zna dziś większość słuchaczy. Inne tytuły pokazują różnorodność jej katalogu: Το ηλεκτρικό κορίτσι (Elektryczna dziewczyna, 1924), Σμυρνιώτικο ζεϊμπέκικο (Zejbekiko ze Smyrny, 1925) i Ντουρού, ντουρού (1928), opisane jako rebetiko. W 1937 roku nagrała Τον Βενιζέλο χάσαμε (Straciliśmy Wenizelosa), pieśń o śmierci męża stanu Eleftheriosa Wenizelosa w 1936 roku. Ponieważ wytwórnie drukowały większość tytułów literami łacińskimi, jej katalog pokazuje też, jak zapisywano greckie słowa na rynek amerykański.

Przez dziesięciolecia Papagikę znali głównie kolekcjonerzy płyt. Greckie wznowienia nagrań na 78 obrotów przywróciły jej piosenki, a w 2010 roku płyta winylowa The Further the Flame, the Worse It Burns Me amerykańskiego badacza Iana Nagoskiego, wydana przez Canary Records, przedstawiła ją nowym słuchaczom. W Atenach monolog Μαρίκα Παπαγκίκα – Το ηλεκτρικό κορίτσι (Marika Papagika – Elektryczna dziewczyna) Nikosa Stamatiadisa, w reżyserii i wykonaniu Kerasii Samary, wrócił w grudniu 2023 roku na scenę teatru Ροές. Spróbuj: Discography of American Historical Recordings (Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara) udostępnia online nagranie Σμυρνέικο μινόρε Victora z 1918 roku. Posłuchaj dwa razy krótkiego fragmentu: najpierw zwróć uwagę tylko na szum i trzaski, potem śledź jej samogłoski i akcentowane sylaby. Na koniec zapisz trzy tytuły z katalogu greckimi literami z akcentami: Smyrniotico zabekiko to Σμυρνιώτικο ζεϊμπέκικο, Stoma me stoma to Στόμα με στόμα, To electrico koritsi to Το ηλεκτρικό κορίτσι.

• Jej pierwsza wydana sesja dla Victora, 4 grudnia 1918 roku, obejmowała Σμυρνέικο μινόρε.
• Wytwórnie różnie nazywały instrument jej męża: santur w aktach Victora, cymbały w Columbii.
• Jej café-aman, Marika’s, mieścił się przy West 34th Street na Manhattanie.