Arleta

Arleta, 3 Mart 1945’te Atina’da Argyro-Nikoleta Tsapra adıyla doğdu, ama çocukluğundan beri herkes ona Arleta derdi. (Bazı İngilizce haberler adını Ariadne olarak verir; Yunan ölüm ilanları Argyro-Nikoleta yazar.) Metaxourgeio’da büyüdü, sonra onlarca yıl “vatanım” dediği Exarchia semtinde, en son da Kypseli’de yaşadı. Arsakeio okulundan sonra resim okumak için Atina Güzel Sanatlar Okulu’na girdi. Haziran 1965’te bir öğrenci gezisinde hukuk öğrencisi Giorgos Papastefanou onun Theodorakis’in Άξιον Εστί (Övgüye Değer) eserini söylediğini duydu ve onu Lyra plak şirketinden Alekos Patsifas ile tanıştırdı.

İlk 45’liği 1966’da çıktı; aynı yıl Giannis Spanos, Notis Mavroudis, Nikos Chouliaras ve Giorgos Kontogiorgos’un şarkılarından oluşan ilk albümü geldi. Plaka’nın Η Παράγκα (Baraka) ve Οι Νεφέλες (Bulutlar) gibi boîte’lerinde şarkı söyledi. Ancak 1967–1974 askerî diktatörlüğü döneminde ilk albümünden iki şarkı sansürlendi ve şarkı söylediği her mekânın kapatılacağını anlayınca sahneden çekildi. Cuntanın düşüşünden sonra Georges Moustaki’nin davetiyle Paris’teki Bobino tiyatrosunda şarkı söyledi.

Sağlığı kırılgandı. 11 Şubat 2008’de Volos’taki bir konserden dakikalar önce beyin kanaması geçirdi, ancak iyileşti ve 2009’da çift albümle geri döndü. Bir inme ve kalp krizinin ardından aylarca hastanede kaldıktan sonra 8 Ağustos 2017’de Atina’daki Evangelismos hastanesinde 72 yaşında öldü.

Arleta, Lyra’nın 1964’ten beri desteklediği Νέο Κύμα tarzına aitti: yeni sesler ve küçük topluluklar için yazılmış, özenli ve yumuşak şarkılar; buzukiye dayalı λαϊκό’dan (halk şarkısı) çok hafif müziğe yakındı. Eleştirmenler onu Joan Baez ve Judy Collins ile karşılaştırıyordu, ama o en çok gitarıyla hikâyeler anlatmak istiyordu. İlk plakları arasında Αρλέτα 2 (Arleta 2, 1967), 12+1 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι (Manos Hatzidakis’ten 12+1 Şarkı, 1969) ve Pavlina Pampoudi’nin şiirlerini kendi bestesiyle söylediği Έξι μέρες (Altı Gün, 1970) vardır.

Aynı zamanda bir şiir yorumcusuydu. Spanos’un Τρίτη Ανθολογία (Üçüncü Antoloji, 1975) albümü Varnalis, Kavvadias ve başkalarının şiirlerini besteledi; 1978’de ise Theodorakis’in Romancero gitano’sunu, Lorca’nın şiirlerini Odysseas Elytis’in Yunanca çevirisiyle kaydetti. 1981’de kendi şarkılarından oluşan ilk albümü Ένα καπέλο γεμάτο τραγούδια (Şarkı Dolu Bir Şapka) çıktı.

En geniş başarısı besteci Lakis Papadopoulos ve söz yazarı Marianina Kriezi ile geldi: Περίπου (Aşağı Yukarı, 1984) ve Τσάι γιασεμιού (Yasemin Çayı, 1985) albümlerinde Σερενάτα (Serenat) ve Batida de coco yer aldı. Daha sonra, ünlü Μπαρ «Το ναυάγιο» (Bar “Batık Gemi”) şarkısını içeren Άσε τα κρυφά κρυμμένα (Gizlileri Gizli Bırak, 1991) geldi. Hit olacağını bildiği şarkıları, kendisine uymadıkları için reddettiğini söylerdi. 1997’de Kastaniotis yayınevi metinler, şarkı sözleri ve çizimlerden oluşan kitabı Από πού πάνε για την άνοιξη; (Bahara Nereden Gidilir?) yayımladı.

Arleta 2017’de öldüğünde Kültür Bakanı Lydia Koniordou onu çağdaş Yunan şarkısının deniz feneri olarak nitelendirdi. Eylül 2018’de aralarında Foteini Velesiotou, Tania Tsanaklidou ve Nouvelle Vague’dan Phoebe Killdeer’ın bulunduğu dostları ve meslektaşları, Herodes Atticus Odeonu’nda Ακόμη και αν φύγεις (Gitsen Bile) adlı anma konserini verdi. Kayıtlarını bulmak kolaydır; bunlar arasında, kaydedilmelerinden yaklaşık 35 yıl sonra Lyra arşivinde bulunan on İngilizce şarkıdan oluşan Demo (2010) da var. Kısa bir alıştırma: sözleri Marianina Kriezi’ye ait Τσάι γιασεμιού (1985) şarkısını sözlerini okumadan dinleyin. Sonra onu, Arleta’nın Yeni Dalga hakkındaki kendi yorumunu örnek alan tek bir Yunanca cümleyle değerlendirin; örneğin Το τραγούδι μπορεί να είναι απλό, βαρετό όμως δεν είναι (Şarkı basit olabilir, ama sıkıcı değil). Bu bizim alıştırma cümlemizdir, şarkının bir dizesi değil.

• 1966’daki ilk 45’liğinin etiketinde «Παρουσιάζουμε την Αρλέττα με την κιθάρα της» (Gitarıyla Arletta’yı sunuyoruz) yazıyordu, çift τ ile; bir sonraki plakta adı artık Αρλέτα diye yazılıyordu.
• Küçük bir çocukken ayakkabı boyacısı, sonra bir süre at olmak istemişti.
• Ona “boîte’lerin kraliçesi” denmesine rağmen, Plaka’da yalnızca bir buçuk yıl kadar şarkı söylediğini anlatırdı.
• Hayatında biriktirdiği tek şeyin gitarlar olduğunu söylerdi.