Evgenios Vulgaris

Vulgaris 1716'da, İyon Adaları henüz Venedik'e aitken Korfu'da doğdu; vaftiz adı Eleftherios'tu ve keşiş ile diyakoz olduğunda Evgenios adını aldı. Korfu'da, ardından Padova Üniversitesi'nde okudu; orada Latince, İtalyanca, matematik ve Descartes, Leibniz ve Locke'un yeni felsefesini, Newton'un fiziğiyle birlikte öğrendi.

Yunan dünyasına dönünce çağının en çok hayranlık duyulan öğretmeni oldu. 1740'larda Yanya'daki Marutsis okulunda, sonra Kozani'de ders verdi; 1753'te İstanbul Patrikhanesi onu, Aynaroz'daki Vatopedi manastırının yanında kurulmuş yeni bir okul olan Αθωνιάς Ακαδημία'nın (Aynaroz Akademisi) başına getirdi. Öğrenciler her yerden geldi; aralarında geleceğin misyoner azizi Kozmas Aitolos da vardı. Ama modern felsefe öğretimi tutucu keşişleri tedirgin etti ve 1759'da ayrıldı. İstanbul'daki Patrikhane Akademisi'nde kısa bir dönemin ardından Almanya'ya gitti ve 1766'da Leipzig'de Mantık'ını yayımladı.

1771'de Büyük Katerina onu, Ortodoks Yunanları Osmanlılara karşı desteklemeyi tasarladığı Rusya'ya davet etti. Ona bilgin, çevirmen ve kütüphaneci olarak hizmet etti; 1775'ten 1779'a kadar güney Ukrayna'daki Yunan ve Ortodoks yerleşimciler için kurulan yeni Slavyansk ve Herson piskoposluk bölgesinin başpiskoposu oldu. Ardından St. Petersburg'a çekildi ve 1806'daki ölümüne dek yazmayı ve çevirmeyi sürdürdü.

Vulgaris'in büyük katkısı Avrupa bilimsel devrimini Yunan okullarına taşımasıydı. Ondan önce Yunan yükseköğretimi neredeyse tamamen Bizans ve Bizans sonrası yorumcuların yorumladığı biçimiyle Aristoteles'e dayanıyordu. Vulgaris de Aristoteles'i öğretti, ama yanına Descartes'ı, Leibniz'i, Wolff'u ve Locke'u, ayrıca Newton'un fiziğini ve matematiğini koydu. Leipzig'de basılan Η Λογική (Mantık, 1766), eskilerin ve modernlerin mantığını tek bir sistemli yapıtta toplar ve Yunan Aydınlanması'nın temel ders kitaplarından biri oldu.

Eski dile yakın, bilgince ve arkaikleştirici bir Yunancayla yazdı ve bu üslubun savunucusuydu: ona göre ulusun onuru antik Yunancayla süreklilikteydi. Vergilius'un Georgica ve Aeneis yapıtlarını Homerosvari heksametrelerle çevirdi, Rusya'da ise teoloji, matematik ve astronomi üzerine incelemeler yazdı; Στοιχεία της Μεταφυσικής (Metafiziğin Öğeleri) adlı yapıtı ölümünden bir yıl önce, 1805'te Venedik'te çıktı.

1768'de Voltaire'in bir denemesini de Yunancaya çevirdi, ama ileriki yaşlarında Ortodoks geleneğinin savunucusu, radikal Aydınlanma'nın ve Fransız Devrimi'nin karşıtı oldu. Bu çifte yüz, yenilikçi öğretmen ve tutucu din adamı, onu Yunanların Avrupa'dan ne kadarını istediklerine karar verdikleri bir çağın kilit figürü yapar.

Vulgaris, Yunan düşünce tarihini inceleyen her öğrencinin karşılaştığı bir addır; genellikle Korfulu hemşehrisi Nikiforos Theotokis'le birlikte Yunan Aydınlanması'nın kurucuları olarak anılır, bu hareketi Rigas Velestinlis ve Adamantios Korais sürdürmüştür. Korfu onu büyük evlatlarından biri olarak anar ve Yunan üniversiteleri yapıtlarını hâlâ inceler ve yeniden yayımlar. Aynaroz Akademisi'nin kalıntıları hâlâ Aynaroz'daki Vatopedi manastırının yukarısında görülebilir. Bir öğrenci için Mantık'ın kapak sayfasını okumak, 18. yüzyılın bilgince Yunancasının bugünkü dilden ne kadar farklı olduğuna ve dil sorununun Yunanistan'ı neden iki yüz yıl boyunca böleceğine dair hızlı bir derstir.

• Doğum adı Eleftherios'tu; Evgenios keşiş olarak aldığı addı.
• Aynaroz Akademisi'ndeki öğrencileri arasında, sonradan Yunan Ortodoksluğunun en sevilen azizlerinden biri olan Kozmas Aitolos vardı.
• Vergilius'un Latince destanlarını Homeros üslubunda Yunanca heksametrelerle çevirdi.
• Büyük Katerina'nın güney Ukrayna'da kurduğu bir piskoposluk bölgesinin başpiskoposuydu.