Hayatı
Kiveli 1888’de doğdu. Tam adı Kiveli Adrianu ya da Andrianu olarak kaydedilir, ama Yunan seyircisi onu yalnızca ön adıyla tanırdı. Küçük bir kızken diksiyon dersleri aldı ve on beş yaşına gelmeden Atina’daki Kraliyet Tiyatrosu’nun yeni kurulan ve kısa süre sonra kapanan drama okuluna yazıldı. Ardından onu, modern Avrupa ve Yunan dramını sahneleyen Konstantinos Hristomanos’un Nea Skini (Yeni Sahne) topluluğu işe aldı. Aralık 1901’de Ibsen’in Yaban Ördeği oyununda genç Hedvig’i oynadı; Hedvig’in babasını, daha sonra kendisinden aktris Miranda Mirat adında bir kızı olacak olan oyuncu Mitsos Mirat canlandırıyordu.
1908’e gelindiğinde kendi topluluğu Θίασος Κυβέλης Αδριανού’yu (Kiveli Adrianu Topluluğu) yönetiyordu; topluluk Atina’da, başka Yunan kentlerinde ve İstanbul ile Mısır dahil yurtdışındaki Yunan toplumlarında sahneye çıkıyordu. O ve Marika Kotopuli dönemlerinin önde gelen oyuncularıydı ve Grigorios Ksenopulos’un her yeni oyunu için yarışırlardı. 1917’de, Ulusal Bölünme sırasında, kraliyet yetkilileri Eleftherios Venizelos’u desteklediği için onu Kraliyet Tiyatrosu’ndan uzaklaştırdı. Politikacı Yorgos Papandreu ile ilişkisinden bir çocuğu oldu; 1920’lerin sonunda yaptıkları evlilik 1940’ların sonunda ayrılıkla bitti.
İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Ulusal Tiyatro’ya katıldı ve 1951’den 1967’ye kadar başrolleri üstlendi. 26 Mayıs 1978’de öldü.
Eserleri
Kiveli’nin sanatı sahnede yaşadı; bu yüzden eseri kitaplarda değil, programlarda, fotoğraflarda, eleştirilerde ve gösteri kayıtlarında yaşıyor. Oslo Üniversitesi’nin IbsenStage veritabanı onu 1901–1930 arasında kırk sekiz Ibsen gösteriminde kaydeder. Hedvig’den sonra Hedda Gabler’de Thea Elvsted’i ve daha sonra Hedda’nın kendisini, Hayaletler’de Regine’yi ve hepsinden önemlisi Bebek Evi’nde Nora’yı oynadı; bu rolü 1907’den 1930’a kadar Atina, Pire, Volos ve başka yerlerde sergiledi. Yunan oyunları da aynı derecede önemliydi: To Vima gazetesinin 1978 tarihli ölüm yazısı, başarıları arasında Ksenopulos’un Φωτεινή Σάντρη (Fotini Sandri) ve Πειρασμός (Baştan Çıkarma) oyunlarını sayar.
Geç dönem kariyeri Ulusal Tiyatro’nun dijital arşivinde ayrıntılı biçimde belgelenmiştir. 1951’de James Bridie’nin Nikos Gatsos çevirisiyle sahnelenen Daphne Laureola oyununda Lady Pitts’i oynadı. 4 Mart 1953’te Ksenopulos’un Alexis Solomos’un yönettiği Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας (Kontes Valerena’nın Sırrı) oyununda kontes olarak prömiyere çıktı. 1951’de ölen yazara saygı olarak sahnelenen yapım büyük başarı kazandı. Role 1961’de Lamia, Patras, Volos, Yanya ve Rodos turnesinde, 1967’de de Lefkoşa’da döndü. Ayrıca Çehov’un Martı’sında Arkadina (1957), Lorca’nın Doña Rosita’sında Manos Hadjidakis’in müziğiyle Teyze (1959) ve Bernanos’un Karmelitlerin Diyalogları’nda yaşlı başrahibe Madame de Croissy (1962) oldu.
Bugünkü Yunanistan’daki mirası
Kiveli, modern Yunan oyunculuğunu biçimlendiren aktrislerden biri olarak anılır. Heykeltıraş Natalia Mela’nın yaptığı bir heykeli (1992) Atina’da durur, Nikolaos Litras’ın Aktris Kiveli (y. 1920) tablosu ise Ulusal Galeri’ye aittir. Siros’taki Ermupoli’de, torununun kızı Valentini Potamianu’nun yönlendirdiği Kiveli Enstitüsü onun giysilerini, mektuplarını ve fotoğraflarını korur; ERT’nin Φλόγα και Άνεμος (Alev ve Rüzgâr) dizisi de hikâyesini televizyona taşımıştır. Alıştırma için topluluğunun 1910 tarihli programını Wikimedia Commons’ta açın. ΘΙΑΣΟΣ ΚΥΒΕΛΗΣ ΑΔΡΙΑΝΟΥ ve ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΙΣ ifadelerini okuyun ve eski biçimi bugünkü Yunancayla yazın: τιμητική παράσταση (jübile gösterisi). Sonra Ulusal Tiyatro arşivinde 1953 oyuncu dağılımını (διανομή) bulun ve kimin kimi oynadığını söyleyin: Η Κυβέλη υποδύεται την κοντέσσα Βαλέραινα (Kiveli Kontes Valerena’yı oynuyor).
Biliyor muydunuz?
- Sonradan ünlü bir şair olan Angelos Sikelianos, onun Hedvig’i oynadığı 1901 tarihli aynı Yaban Ördeği gösteriminde küçük bir rolde sahneye çıktı.
- Mart 1904’te Nea Skini bu yapımı, Hedvig rolünde onunla birlikte, bugün Kiveli Enstitüsü’ne ev sahipliği yapan Siros kenti Ermupoli’deki Apollon Tiyatrosu’na götürdü.
- Ulusal Tiyatro ile Kontes Valerena olarak kayıtlı son gösterileri Mart 1967’de Kıbrıs’ta, Lefkoşa’da yapıldı.
Başlıca eserleri
| Yunanca başlık | Başlık | Yıl |
|---|---|---|
| Η αγριόπαπια | Yaban Ördeği — Hedvig, Nea Skini | 1901 |
| Το κουκλόσπιτο | Bebek Evi — Nora | 1907 |
| Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας | Kontes Valerena’nın Sırrı — kontes, Ulusal Tiyatro | 1953 |
| Ο γλάρος | Martı — Arkadina | 1957 |
| Δόνα Ροζίτα | Doña Rosita — Teyze | 1959 |
| Διάλογοι καρμηλιτισσών | Karmelitlerin Diyalogları — Madame de Croissy | 1962 |
Akılda kalacak bir söz
Η ζωή είναι χαρά. Δεν είναι χρέος.
I zoí íne chará. Den íne chréos.
Hayat neşedir. Bir yükümlülük değildir.
