Demosthenes

Demosthenes MÖ 384'te Atina'nın Paiania demosunda doğdu. Babası, kölelerin kılıç ve sedir yaptığı bir atölyenin sahibiydi ve çocuk yedi yaşındayken büyük bir miras bıraktı; Aphobos adlı bir akrabanın başını çektiği vasiler bunun büyük kısmını çarçur etti. Genç adam retorik okudu, hocaları arasında söylev yazarı Isaios da vardı, ve yirmi yaşında vasilerini bugün hâlâ elimizde olan söylevlerle mahkemeye verdi. Kazandı, az para geri aldı, ama mesleğini bulmuştu: yıllarca logograf olarak, müvekkillerin mahkemede okuyacağı söylevleri yazarak geçimini sağladı.

Plutarkhos her Yunan çocuğunun bildiği hikâyeleri anlatır: halk meclisindeki ilk denemelerinin zayıf sesi ve kekemeliği yüzünden kahkahalarla bastırıldığını; yeraltında bir çalışma odası yaptırdığını, utanç onu evde tutsun diye başının yarısını tıraş ettiğini, ağzında çakıl taşlarıyla çalıştığını ve Phaleron'da denizin uğultusuna karşı söylev çektiğini. MÖ 354'te kamu maliyesi üzerine konuşuyordu ve 351'den itibaren, Birinci Philippika ile büyük konusunu bulmuştu: Makedonyalı II. Philippos'un yükselişi.

MÖ 338'de Khaironeia'da hoplit olarak savaştı; Philippos orada Atina ve Thebai'yi ezdi. 324'te İskender'in kaçak haznedarı Harpalos'tan para almaktan mahkûm edildi, hapsedildi ve sürgüne kaçtı. 323'te İskender'in ölümünden sonra geri çağrıldı ve ertesi yıl Yunan şehirlerinin isyanının başarısız oluşunu gördü. Makedon naibi Antipatros tarafından kovalanınca bugünkü Poros olan Kalaureia'daki Poseidon tapınağına sığındı ve MÖ 322 Ekim'inde yakalanmaktansa zehir içti.

Adıyla bize altmış bir söylev ulaşmıştır, bazıları sahtedir; bunlara mektuplar ve girişler eşlik eder. Çekirdek siyasi söylevlerdir. Üç Ολυνθιακοί (Olynthos Söylevleri, MÖ 349–348) ile Atina'ya Olynthos şehrini Philippos'tan kurtarması için yalvardı, boşuna; dört Φιλιππικοί (Philippikalar, MÖ 351–341) ile yurttaşlarının usandırıcı bulduğu bir açıklıkla Makedon kralının parayı, hızı ve Yunanların ayrılığını nasıl kullandığını çözümledi ve Atinalıların paralı asker tutmak yerine bizzat hizmet etmesini istedi. Bu söylevler bütün Avrupa dillerine sert bir suçlama anlamında «filipika» sözcüğünü kazandırdı.

Περί του στεφάνου (Taç Üzerine, MÖ 330) doruk noktasıdır. 336'da dostu Ktesiphon, Demosthenes'in hizmetleri için ona altın bir taç verilmesini önermişti; ömür boyu rakibi Aiskhines öneriyi yasadışı diye dava etti ve aslında Demosthenes'in tüm kariyerini, yol açtığı yenilginin ardından yargıladı. Demosthenes, Atina'nın geçmişine sahip bir şehrin başka türlü davranamayacağını söyledi ve Marathon, Salamis ve Plataia'da Perslerle yüzleşen atalar üzerine yemin ederek Yunan özgürlüğü için verilen mücadelenin kaybedilse de doğru olduğunu savundu. Aiskhines oyların beşte birini bile alamadı ve Atina'yı sonsuza dek terk etti. Bunların yanında Atina'daki aile hayatına, ticarete ve suça açılan bir pencere olan özel davalar söylevleri ve Khaironeia'da ölenler için Επιτάφιος yer alır. Üslubu, özenle kurulmuş uzun cümleleri ani kısa darbelerle, sorularla, yeminlerle ve hayali diyaloglarla birleştirir; antik eleştirmenler onu on Attika hatibinin birincisi saydı ve Cicero onu kendine örnek aldı.

Yunancada δημοσθένειος (Demosthenesçe) sıfatı ezici güçte bir konuşmacıyı tanımlar, «Φιλιππικός» ise her türlü sert siyasi saldırıdır. Çakıl taşları ve Phaleron dalgaları kekeleyen ya da topluluk önünde konuşmaktan korkan her çocuğa anlatılır, ve Υπέρ της Ροδίων ελευθερίας (Rodosluların Özgürlüğü İçin) söylevi Yunan lisesinde ders metni olmuştur. Öldüğü Poseidon tapınağının kalıntıları Poros'ta, kasabanın yukarısında gezilebilir, ve Δημοσθένους adlı bir cadde Atina'nın merkezinden geçer. Polyeuktos'un (MÖ 280) yaptığı ünlü ayakta heykeli Vatikan'da ve Kopenhag'da Roma kopyaları olarak yaşar: dudaklar sıkılı, eller kenetli, konuşmadan önce düşünen bir adamın imgesi. Taç Üzerine'nin Yeni Yunanca çevirileri her kitapçıda bulunur, Yunanca metin ise Perseus'ta ücretsizdir.

• Yirmi yaşındaki ilk davası, babasının bıraktığı serveti heba eden kendi vasilerine karşıydı; Aphobos'a Karşı söylevleri günümüze ulaşmıştır.
• Büyük rakibi Aiskhines Taç davasını öyle ağır kaybetti ki oyların beşte birinden azını aldı, para cezasına çarptırıldı ve Rodos'ta retorik öğretmek için Atina'dan ayrıldı.
• Sert bir suçlama anlamındaki «filipika» sözcüğü onun Philippos'a karşı söylevlerinden gelir; Cicero onun onuruna Marcus Antonius'a yönelik kendi saldırılarına Philippikalar adını verdi.
• Plutarkhos'a göre Poros adasında, Poseidon tapınağında, kamış kaleminde sakladığı bir zehirle öldü.