Lysias

Lysias, Kephalos’un oğluydu; Lysias’ın kendi sözlerine göre bu Sirakuzalı, Perikles’in davetiyle Atina’ya gelmişti. Aile orada metoikos olarak, yani yurttaşlık hakları olmayan özgür yabancı sakinler olarak yaşadı. Modern araştırmacılar Lysias’ı genellikle yaklaşık MÖ 445–380’e tarihler; antik biyografi yazarları ise doğumunu daha erkene koyuyordu. Gençken Güney İtalya’daki bir Yunan kolonisi olan Thurioi’ye gitti; orada belki Teisias’tan retorik öğrendi. MÖ 412 dolaylarında, Atina’nın öteki destekçileriyle birlikte sürülünce Atina’ya döndü. Eratosthenes’e Karşı söylevinde Otuzlar’ın daha sonra ailenin 700 kalkanına ve 120 kölesine el koyduğunu söyler; bu, büyük bir kalkan atölyesine işaret eder.

MÖ 404’te, Atina Peloponez Savaşı’nı kaybettikten sonra, Otuz Tiran zengin metoikosları hedef aldı. Lysias, misafir ağırlarken tutuklandığını, Otuzlar’dan Peison’a canı için bir talanton gümüş vaat ettiğini, sonra açık kapılardan sıvışıp gece Megara’ya gemiyle kaçtığını anlatır. Kardeşi Polemarkhos’a yargılanmadan baldıran zehri içmesi emredildi. Lysias sürgünden demokratları destekledi; sonraki bir gelenek para ve kalkan verdiğini, asker parası ödediğini söyler. Onu yurttaş yapan bir karar usul gerekçesiyle iptal edildi; böylece vergide eşitlik, yani isoteleia tanınmış bir metoikos olarak kaldı. Bundan sonra geçimini başkaları için söylev yazarak sağladı.

Atina hukuku davacıların ve sanıkların kendi adlarına konuşmasını beklerdi; bu yüzden bir logograf (λογογράφος, söylev yazarı) müvekkilin mahkemede okuyacağı sözleri yazardı. Antik listeler Lysias adına yaklaşık 425 söylev sayıyordu; Halikarnassoslu Dionysios gibi eleştirmenler bunlardan 230’dan fazlasını gerçek kabul ediyordu. Yaklaşık 35’i günümüze ulaştı; bazılarının yazarlığı tartışmalıdır. Dionysios, onun sade Attika söz dağarcığını ve her konuşmacıyı inandırıcı bir kişi gibi konuşturma sanatı olan ēthopoiia’sını (ἠθοποιία) övdü. Sonraki Attikacı yazarlar onu açık düzyazının örneği saydı.

MÖ 403 tarihli Κατὰ Ἐρατοσθένους (Eratosthenes’e Karşı) söylevinde Lysias, Polemarkhos’un ölümünden sorumlu tuttuğu eski bir Otuzlar üyesine karşı bizzat konuştu. Karısının sevgilisini öldürmekle suçlanan Euphiletos’un savunmasında ve küçük devlet yardımını savunan engelli bir adamın söylevinde sıradan Atinalılar canlı, gündelik sözlerle konuşur. Κατὰ τῶν σιτοπωλῶν (Tahıl Tüccarlarına Karşı) söylevini Lysias değil, bir Meclis üyesi okur. Tahıl tüccarlarını elli ölçülük yasal sınırdan fazlasını toplu satın almakla suçlar; onlar bunu yetkililerin istediğini söyler. Anytos adlı bir yetkili, onlara yalnızca birbirine karşı fiyat artırmamalarını öğütlediğine tanıklık eder. Dava ölüm cezasıyla sonuçlanabilirdi.

Yunanistan’da Lysias ortaöğretimdeki Antik Yunanca derslerinde okunur; Eğitim Politikası Enstitüsü’nün yayımladığı ders senaryoları lisenin ikinci sınıfında Ὑπὲρ Μαντιθέου (Mantitheos’un Savunması) söylevini kullanır. Yunan Dili Merkezi, söylevlerinin birkaçını Modern Yunanca çevirileriyle çevrimiçi sunar. Platon da onu göz önünde tutar: Devlet Polemarkhos’un evinde başlar, Phaidros ise Lysias’a atfedilen bir söylevi tartışır. Buradaki C1 düzeyi, Attika Yunancasını bağımsız okumayı değil, uyarlanmış okumamızı tanımlar. Deneyin: bir pazarda αγοράζω (alırım), πουλάω (satarım) ve η τιμή (fiyat) ile üç satırlık bir konuşma yazın. Sonra her satırı Ποιος μιλάει; (Kim konuşuyor?) ile işaretleyin ve sözlerin konuşana mı yoksa onları yazana mı ait olduğuna karar verin.

• Lysias hayatının büyük bölümünü yurttaş olmadan Atina’da geçirdi.
• Platon’un Devlet’i onu kardeşi Polemarkhos’un evinde bulunanlar arasında gösterir.
• Eratosthenes’e Karşı’da Otuzlar’ın ailesinden 700 kalkan aldığını söyler.
• Aynı söylev kısa fiillerden oluşan bir yaylımla biter: duydunuz, gördünüz, acı çektiniz, her şey elinizde; yargılayın.