Stobaios

Stobaios hakkında kitabı dışında neredeyse hiçbir şey bilinmez. Lakabı Στοβαῖος, “Stobili” anlamına gelir; Stobi, Roma’nın Makedonya eyaletinde, kalıntıları bugünkü Kuzey Makedonya’da Gradsko yakınında bulunan antik bir kenttir. Eserin tamamını okumuş olan 9. yüzyıl Bizans bilgini Fotios ona Ἰωάννης ὁ Στοβαῖος (Stobili Ioannes) der ve başlıca tanığımız olmaya devam eder. Stobaios, Iamblikhos ve Themistios gibi MS 4. yüzyıl yazarlarından alıntı yapar, dolayısıyla onlardan önce yaşamış olamaz. Genellikle 5. yüzyıla yerleştirilir, ancak araştırmacılar yüzyılın başında mı sonunda mı çalıştığı konusunda anlaşamaz.

Fotios’a göre Stobaios derlemeyi kendi oğlu Septimius’a adamıştır. Parçaları, okuduklarını hatırlamakta oldukça zayıf olan oğlunun doğasını biçimlendirmek ve geliştirmek için topladığını söyler. Bazı modern araştırmacılar bunun tüm eseri açıkladığından şüphe eder; eser, babadan oğula bir okul kitabı olmak için fazla kapsamlı ve bilgince görünür. Adı Ioannes Hristiyanlar arasında yaygındı, ama hiçbir Hristiyan yazardan alıntı yapmaz; bu yüzden dini belirsiz kalır. Hocaları, kariyeri ya da ölüm tarihi hakkında güvenilir hiçbir bilgi yoktur.

Fotios, Antoloji’yi (Ἀνθολόγιον) “seçmeler, özdeyişler ve öğütler”den oluşan iki ciltte dört kitap ve toplam 208 bölüm olarak anlatır. 1. kitap çoğunlukla doğa ve evrenle ilgilenir: Tanrı, kader, zaman, yıldızlar ve duyular. 2. kitap dil, retorik ve şiirle başlar, sonra ahlaka geçer. 3. ve 4. kitaplar erdemleri ve kusurları, ardından kenti, evliliği, çocukları, zenginliği, yaşlılığı ve ölümü kapsar. Her bölümün bir başlığı vardır, çoğu kez Περὶ… (… üzerine) biçiminde; altında parçalar gelir ve her biri yazarı, sık sık da eseri adlandıran kısa bir notla başlar.

3. kitabın 21. bölümü, Περὶ τοῦ Γνῶθι σαυτόν (“Kendini bil” üzerine), yöntemi gösterir. Komedi şairi Philemon’un bir dizesiyle açılır: “İnsan olduğuna göre bunu bil ve hep hatırla.” Birkaç kayıt sonra, Μενάνδρου Θρασυλέοντος (Menandros, Thrasyleon’dan) notunun altında bir konuşmacı “başkalarını bil” demenin daha yararlı bir öğüt olacağını bile ileri sürer. Sözler Menandros’a aittir; Stobaios onları yalnızca seçip ünlü özdeyişin yanına koymuştur. Ortaçağ kâtipleri eseri Eklogai (1–2. kitaplar) ve Florilegium (3–4. kitaplar) olarak ikiye ayırdı ve bazı kısımlar yalnızca kısaltılmış biçimde günümüze ulaştı. Yine de kayıp oyunlardan, özellikle Euripides’in oyunlarından, birçok dizeyi ve Demokritos gibi filozofların sözlerini korur.

Stobaios, Modern Yunancaya metinler üzerine konuşmak için hazır bir çerçeve bıraktı. Ανθολογία, Helenistik dönemin ἀνθολογία (“çiçek toplama”) sözcüğünden gelir ve bugün Modern Yunan şiiri antolojilerinden Palatina Antolojisi’ne kadar her türlü şiir ya da düzyazı derlemesini adlandırır. 21. bölümünün özdeyişi Γνώθι σαυτόν hâlâ bilinen bir Yunanca sözdür. Stobi kalıntıları, Roma tiyatrosuyla birlikte, Kuzey Makedonya’da Gradsko yakınında gezilebilir. Deneyin: bu profile eşlik eden 1536 tarihli Venedik sayfasına bakın ve sağ kenar boşluğunda Εὐριπίδου (Euripides’in) ve Πλάτωνος (Platon’un) kaynak notlarını bulun. Sonra sesleri ayrı tutan iki Modern Yunanca cümle yazın: Το απόσπασμα είναι του Μενάνδρου (Parça Menandros’a aittir) ve Ο Στοβαίος το επέλεξε και το ταξινόμησε (Stobaios onu seçti ve düzenledi).

• Fotios, Antoloji’nin dört kitabında 208 bölüm saydı.
• Conrad Gesner’in 1543’te Zürih’te basılan Latince çevirisi yaklaşık 250 alıntılanmış yazar duyuruyordu; sonraki bilginler 500’den fazlasını saydı.
• Eklogai ilk kez ancak 1575’te, Christophe Plantin’in matbaasında Yunanca basıldı; Florilegium’un 1536’da Venedik’te çıkmasından neredeyse kırk yıl sonra.
• 21. bölüm Ailianos’tan alınmış bir öyküyü de anlatır: Atinalıları Khaironeia’da yendikten sonra Makedonyalı II. Filip, her sabah bir hizmetkârın kendisine insan olduğunu hatırlatmasını istedi.