Sofia Vembo

Sofia Vembo, 10 Şubat 1910’da Doğu Trakya’daki Kallipoli’de (Gelibolu) Sofia Bembou adıyla doğdu. Ailesi 1912’de Konstantinopolis’e taşındı; 1920’lerdeki nüfus mübadelesinden sonra önce Tsaritsani’ye, sonra babasının tütün işinde çalıştığı Volos’a yerleşti. Gitar çalmayı kendi kendine öğrendi. 1933’te gemiyle Selanik’e gitti ve Astoria kulübünde şarkı söyledi; aynı yılın sonbaharında Atina’da Παπαγάλος 1933 (Papağan 1933) revüsüyle sahneye çıktı. Daha sonra sahne adı Vembo’yu resmî soyadı olarak benimsedi.

Ardından Columbia için plaklar geldi ve 1938’de Η προσφυγοπούλα (Mülteci Kız) filminde başrol oynadı. İtalya Ekim 1940’ta Yunanistan’a saldırdığında, Atina revülerindeki vatansever ve hicivli şarkıları askerlerin ve ailelerin moralini yükseltti. Alman işgali sırasında tutuklandı ve Gestapo tarafından sorgulandı. 1942’de Mısır’a gitti, Orta Doğu’da Yunan ve Müttefik birlikleri için şarkı söyledi ve 1946’da Yunanistan’a döndü.

1949’da Atina’nın Metaxourgeio semtinde kendi Θέατρο Βέμπο’sunu (Vembo Tiyatrosu) açtı. 1957’de söz yazarı ve revü yazarı Mimis Traiforos ile evlendi. 1960’ların ortasından itibaren sahneye daha seyrek çıktı. Kasım 1973’teki Politeknik ayaklanması gecesi, okula yakın dairesinde öğrencileri sakladı. 11 Mart 1978’de Atina’da öldü; cenazesine binlerce kişi katıldı.

Vembo’nun sesi hem romantik hafif şarkılara hem de επιθεώρηση’nin (revü) hızlı, güncel numaralarına uyuyordu; revü, gündelik olaylar üzerine skeçler ve şarkılardan oluşan bir tiyatro türüdür. 1940’tan önce bile plak dünyasının önde gelen seslerindendi. Müziği Michalis Sougioul’a ait Ζεχρά (Zehra, 1938) onun aşk şarkılarından biriydi. 1940’ta Mimis Traiforos bu ezgiye yeni sözler yazdı ve ortaya çıkan Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά (Yunanistan’ın çocukları, çocuklar) savaşın en bilinen şarkısı oldu. Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του (Duçe üniformasını giyiyor) gibi hicivli şarkılar Mussolini ile alay ediyordu.

Sinemada Η προσφυγοπούλα (1938) filminde başrol oynadı, Michael Cacoyannis’in Στέλλα (Stella, 1955) filminde yer aldı ve Στουρνάρα 288 (Stournara 288, 1959) filminde çift rol üstlendi. Kendi tiyatrosunda büyük revüler sahneledi. ERT’nin Şubat 1967 tarihli bir filmi, bunlardan birini Kalouta kardeşler ve Takis Miliadis ile Vembo Tiyatrosu’nda kaydeder. Birinci perdenin finalinde tüm topluluğu hit şarkılarından oluşan bir potpuride yönetir; aralarında Χειμώνας (Kış) ve Αθήνα και πάλι Αθήνα (Atina ve yine Atina) vardır. ERT arşivi, yorumlarının rebetikoya yakın, zarif ve kentli bir şarkı tarzı olan αρχοντορεμπέτικο’yu yerleştirdiğini de belirtir.

Vembo’nun şarkıları, Yunanistan’ın 1940 savaşını andığı her 28 Ekim’de geri döner ve hayatı hâlâ 2024’teki Σοφία Βέμπο – Μια ζωή Ελλάδα (Sofia Vembo – Bir ömür Yunanistan) gibi gösterilere ilham verir. 28 Ekim 2025’te Selanik, onu ilk kez şarkı söylediği Nikis Bulvarı’ndaki binada andı. Yunancada ilk adım için ert.gr’de 1967 revü kesitini sunan “Σοφία Βέμπο – 11 Μαρτίου 1978” başlıklı ERT arşiv sayfasını açın. Şarkı adları listesini okuyun ve iki basit sözcük bulun: χειμώνας (kış) ve Αθήνα (Atina). Sonra kendi kısa cümlenizi söyleyin: Ακούω το τραγούδι «Χειμώνας» (Kış şarkısını dinliyorum). ERT sayfası ve şarkılar Yunancadır; cümle bizim kendi alıştırma örneğimizdir, şarkı sözü değildir.

• Doğumdaki soyadı Bembou idi; daha sonra sahne biçimi Vembo’yu resmî adı yaptı.
• 1947’de ABD turnesi sırasında otobiyografisini New York’taki Yunanca günlük gazete Εθνικός Κήρυξ’te (National Herald) 62 bölüm hâlinde yayımladı.
• Ölümünden sonra besteci Vasilis Tsitsanis, Τα Νέα gazetesi için bir anma yazısı yazdı ve Trikala’da öğrenciyken onun sesinden nasıl etkilendiğini anlattı.
• Selanik’te ilk kez şarkı söylediği kulüp, “Zafer Bulvarı” anlamına gelen Λεωφόρος Νίκης üzerindedir.