Janis Kunelis

Kunelis je rođen u Pireju 23. marta 1936. i odrastao je u lučkom gradu u teškim godinama okupacije i građanskog rata; brodovi, džakovi, ugalj i gvožđe luke ostali su s njim celog života. Godine 1956, sa dvadeset godina, napustio je Grčku i otišao u Rim da studira na Accademia di Belle Arti, i Rim je postao njegov dom. Nikada nije prestao da se oseća Grkom, ali je karijeru napravio u Italiji, u krugu umetnika, kritičara i galerista koji se okupljao u Rimu šezdesetih godina.

Njegova prva samostalna izložba, L'Alfabeto di Kounellis u galeriji La Tartaruga u Rimu 1960, prikazivala je velika platna prekrivena slovima, brojevima i znacima, naslikanu azbuku. Godine 1967. kritičar Đermano Čelant dao je ime arte povera, „siromašna umetnost”, grupi mladih italijanskih umetnika koji su odbacivali tradicionalno slikarstvo i vajarstvo, i Kunelis je postao jedan od njenih središnjih članova, uz Marija Merca, Mikelanđela Pistoleta i druge. Od tada je izlagao širom Evrope i Amerike, a 1994. vratio se u Grčku sa čuvenom instalacijom na brodu Ιόνιον u luci Pirej. Ostao je aktivan i posle osamdesete, stvarajući velike instalacije u crkvama, fabrikama i muzejima. Umro je u Rimu 16. februara 2017, a grčke i italijanske novine podjednako su ga oplakivale kao svog.

Kunelis je počeo kao slikar i uvek je govorio da je to i ostao, čak i kada je prestao da koristi platno. Njegove rane „azbuke”, platna s velikim slovima rađenim po šablonu, već su pretvarale slikarstvo u neku vrstu performansa: od 1960. fizički je učestvovao u sopstvenim izložbama u galeriji La Tartaruga u Rimu. Od 1967. unosio je u galeriju žive i sirove stvari: živog papagaja na prečki ispred oslikanog panoa, kaktuse, džakove uglja, vunu, plamen gasa u obliku cveta. Najpoznatije od tih dela je instalacija bez naziva iz januara 1969. u galeriji L'Attico u Rimu, u kojoj je dvanaest živih konja stajalo vezano duž zidova tokom dana izložbe. Konji nisu bili simbol nečeg jednostavnog; bili su živo prisustvo, komad stvarnosti i antičkog sveta, postavljen tamo gde su ljudi očekivali slike.

Sedamdesetih godina i kasnije njegov jezik postao je mračniji i teži: vrata zazidana kamenjem, čelične ploče s okačenim kaputima i šeširima, okviri kreveta, džakovi, vatra i čađ koju ostavlja, fragmenti klasičnih statua. Ta dela govore o krizi evropske kulture posle rata, o izgnanstvu i sećanju, ali uvek kroz fizičku materiju, a ne kroz objašnjenje. Kritičari ih često porede s pozorištem, a Kunelis je zaista voleo scenu: radio je na pozorišnim predstavama i mnoge svoje izložbe pretvarao u događaje. Kroz sva dela provlači se grčka nit: more, luka, antički fragmenti, osećaj za tragično.

Kunelis je jedan od retkih grčkih umetnika dvadesetog veka sa zaista međunarodnim mestom u istoriji umetnosti; njegova dela nalaze se u velikim muzejima Evrope i Amerike, a svaka istorija arte povere govori o konjima iz 1969. Godine 2019. Fondazione Prada u Veneciji posvetila mu je veliku retrospektivu. U Grčkoj ga vide kao most između grčke tradicije i evropske avangarde, a mladi grčki umetnici i dalje se ugledaju na njegov primer. Ako u muzeju savremene umetnosti vidite džakove uglja ili čelični zid s jednim jedinim plamenom, možda gledate Kunelisovo delo. Čitanje o njemu je i dobar način da vežbate grčki rečnik savremene umetnosti.

• Sa dvadeset godina napustio je Pirej i otišao u Rim, gde je živeo do kraja života.
• Godine 1969. izložio je dvanaest živih konja u galeriji L'Attico u Rimu, koja se tada nalazila u bivšoj garaži.
• Njegova prva samostalna izložba, 1960, zvala se L'Alfabeto di Kounellis (Kunelisova azbuka).
• Godine 1994. napravio je instalaciju na brodu u luci Pirej, gde je odrastao.