Jannis Kounellis

Kounellis urodził się w Pireusie 23 marca 1936 roku i dorastał w portowym mieście w ciężkich latach okupacji i wojny domowej; statki, worki, węgiel i żelazo portu towarzyszyły mu przez całe życie. W 1956 roku, mając dwadzieścia lat, wyjechał z Grecji do Rzymu, by studiować w Accademia di Belle Arti, i Rzym stał się jego domem. Nigdy nie przestał czuć się Grekiem, ale karierę zrobił we Włoszech, w kręgu artystów, krytyków i galerzystów, który skupiał się w Rzymie w latach sześćdziesiątych.

Jego pierwsza wystawa indywidualna, L'Alfabeto di Kounellis w Galleria La Tartaruga w Rzymie w 1960 roku, pokazywała duże płótna pokryte literami, cyframi i znakami – namalowany alfabet. W 1967 roku krytyk Germano Celant nadał nazwę arte povera, „sztuka uboga”, grupie młodych włoskich artystów, którzy odrzucali tradycyjne malarstwo i rzeźbę, a Kounellis stał się jednym z jej głównych członków, obok Maria Merza, Michelangela Pistoletta i innych. Odtąd wystawiał w całej Europie i w obu Amerykach, a w 1994 roku wrócił do Grecji ze słynną instalacją na statku Ιόνιον w porcie w Pireusie. Pozostał aktywny jeszcze po osiemdziesiątce, tworząc wielkie instalacje w kościołach, fabrykach i muzeach. Zmarł w Rzymie 16 lutego 2017 roku, a gazety greckie i włoskie jednakowo opłakiwały go jako swojego.

Kounellis zaczynał jako malarz i zawsze mówił, że nim pozostał, nawet gdy przestał używać płótna. Jego wczesne „alfabety”, płótna z dużymi literami malowanymi przez szablon, już zamieniały malarstwo w rodzaj performansu: od 1960 roku uczestniczył fizycznie we własnych wystawach w Galleria La Tartaruga w Rzymie. Od 1967 roku wnosił do galerii rzeczy żywe i surowe: żywą papugę na grzędzie przed malowanym panelem, kaktusy, worki z węglem, wełnę, płomień gazowy w kształcie kwiatu. Najsłynniejszym z tych dzieł jest bezimienna instalacja ze stycznia 1969 roku w Galleria L'Attico w Rzymie, w której przez dni wystawy dwanaście żywych koni stało uwiązanych wzdłuż ścian. Konie nie były symbolem niczego prostego; były żywą obecnością, kawałkiem rzeczywistości i starożytnego świata, umieszczonym tam, gdzie ludzie spodziewali się obrazów.

W latach siedemdziesiątych i później jego język stał się ciemniejszy i cięższy: drzwi zamurowane kamieniami, stalowe płyty z zawieszonymi płaszczami i kapeluszami, ramy łóżek, worki, ogień i pozostawiona przez niego sadza, fragmenty klasycznych posągów. Te prace mówią o kryzysie kultury europejskiej po wojnie, o wygnaniu i pamięci, ale zawsze poprzez fizyczną materię, a nie wyjaśnienie. Krytycy często porównują je do teatru, a Kounellis rzeczywiście kochał scenę: pracował przy produkcjach teatralnych i wiele swoich wystaw zamieniał w wydarzenia. Przez wszystkie przebiega grecka nić: morze, port, antyczne fragmenty, poczucie tragizmu.

Kounellis jest jednym z nielicznych greckich artystów XX wieku, którzy zajmują naprawdę międzynarodowe miejsce w historii sztuki; jego prace znajdują się w wielkich muzeach Europy i Ameryki, a każda historia arte povera omawia konie z 1969 roku. W 2019 roku Fondazione Prada w Wenecji poświęciła mu dużą retrospektywę. W Grecji uważa się go za most między grecką tradycją a europejską awangardą, a młodzi greccy artyści wciąż biorą z niego przykład. Jeśli w muzeum sztuki współczesnej zobaczysz worki z węglem albo stalową ścianę z jednym płomieniem, być może patrzysz na Kounellisa. Czytanie o nim to także dobry sposób, by ćwiczyć greckie słownictwo sztuki współczesnej.

• W wieku dwudziestu lat wyjechał z Pireusu do Rzymu i do końca życia mieszkał we Włoszech.
• W 1969 roku wystawił dwanaście żywych koni w Galleria L'Attico w Rzymie, mieszczącej się wtedy w dawnym garażu.
• Jego pierwsza wystawa indywidualna w 1960 roku nosiła tytuł L'Alfabeto di Kounellis (Alfabet Kounellisa).
• W 1994 roku stworzył instalację na statku w porcie w Pireusie, gdzie dorastał.