Giannis Markopoulos

Giannis Markopoulos lindi në Heraklion të Kretës më 18 mars 1939 dhe u rrit në Ierapetra. Mësoi violinë dhe luajti klarinetë në bandën vendore. Muzika kretase, transmetimet orkestrale dhe tingujt e Mesdheut lindor formuan botën e hershme dëgjimore. Më 1956 shkoi për studime në Konservatorin e Athinës. Kinemaja u bë një fushë pune: muzika për Μικρές Αφροδίτες (Afërdita të reja) të Nikos Koundouros u shpërblye në Selanik më 1963. Pas fillimit të diktaturës ushtarake më 1967 shkoi në Londër, ku vazhdoi të kompozonte dhe zgjeroi njohuritë me Elisabeth Lutyens.

I kthyer në Athinë më 1969, zhvilloi cikle këngësh dhe shfaqje që lidhnin kompozimin bashkëkohor me instrumentet dhe zërat grekë. Nikos Xylouris u bë bashkëpunëtor qendror. Χρονικό (Kronikë, 1970), Ριζίτικα (Këngë kretase rizitika, 1971) dhe Θητεία (Shërbim, 1974) i përkasin kësaj periudhe, kur muzika mbartte edhe kërkesën publike për liri demokratike. Puna u shtri në teatër, kinema, muzikë orkestrale dhe oratorio. Në nëntor 2012 Megaroni i Athinës paraqiti vepra simfonike dhe Ήλιος ο Πρώτος (Dielli i Parë), me solistë, orkestër e kor. Vdiq më 10 qershor 2023.

Markopoulos e quajti propozimin artistik Επιστροφή στις Ρίζες (Kthim te rrënjët): të përdorej tradita e gjallë për forma të reja muzikore. Lira kretase, instrument me hark, dhe santuri, me tela të goditur, mund të takonin orkestrën simfonike. Rezultati u dëgjua në kompozime dhe përpunime të reja të materialit ekzistues. Ριζίτικα (Këngë kretase rizitika, 1971), me Nikos Xylouris, mbështetet te këngë tradicionale të përshtatura dhe të orkestruara prej tij. Fjalët tradicionale dhe gjuha krahinore ndryshojnë nga greqishtja moderne e përshtatur këtu.

Poezia ofroi një takim tjetër të qëndrueshëm. Ήλιος ο Πρώτος (Dielli i Parë, 1969) lidh muzikën me përmbledhjen e Elytis të 1943-shit, me këngëtarë, rrëfim të folur dhe kor. Në shënimin e firmosur të diskut Markopoulos përshkroi një borxh ndaj brezit të Elytis. Χρονικό (Kronikë, 1970) dhe Ιθαγένεια (Identiteti i origjinës, 1972) përdorin tekste të K. H. Myris; Θητεία (Shërbim, 1974) fjalë të Manos Eleftheriou. Janë bashkëpunime mes kompozitorit dhe shkrimtarëve, jo poezi vetëm të Markopoulos. Titulli Ήλιος ο Πρώτος ofron hollësi të ripërdorshme: πρώτος do të thotë i pari dhe mbaresa ndryshon sipas emrit që përshkruan.

Markopulosi e bëri poezinë dhe traditat instrumentale pjesë të një përvoje muzikore publike të përbashkët. Regjistrimet e tij ruajnë edhe kontributin e poetëve, këngëtarëve dhe instrumentistëve të veçantë. Për një ushtrim të shkurtër greqishteje, hapni programin e Pallatit të Muzikës të Athinës për 13 nëntor 2012 dhe gjeni Ήλιος ο Πρώτος (Dielli i Parë). Kopjoni vetëm titullin, pastaj shkruani tre shembuj tuaj: ο πρώτος δίσκος, η πρώτη συναυλία, το πρώτο τραγούδι. Vendosini në fletore nën ο, η dhe το. Rrethoni mbaresën që ndryshon te πρώτος. Këto shprehje ju lejojnë të flisni për një disk, koncert ose këngë të parë; ushtrimi përdor një program të shkruar dhe nuk kërkon kuptimin e gjithë poezisë së Elitisit.

• Si fëmijë në Ierapetra mësoi violinë dhe luante klarinetë në bandën vendore.
• Ριζίτικα përfshin përshtatjet e tij të këngëve tradicionale kretase.
• Elitisi botoi Ήλιος ο Πρώτος më 1943; vepra muzikore e Markopulosit pasoi më 1969.