Jannis Ricos

Ricos lindi më 1 maj 1909 në Monemvasia, qyteti-kështjellë mbi një shkëmb pranë bregut të Peloponezit jugor, në një familje pronarësh tokash që humbi gjithçka gjatë fëmijërisë së tij. Tuberkulozi dhe sëmundjet mendore e goditën familjen: i vëllai dhe e ëma vdiqën nga tuberkulozi, i ati dhe një motër u shtruan në spitale psikiatrike, dhe vetë Ricos i kaloi vitet 1927 deri 1931 në sanatoriume. Doli prej tyre komunist dhe poet, dhe botoi përmbledhjen e parë, Τρακτέρ (Traktori), më 1934.

Në maj 1936 një fotografi në gazetë tregonte një nënë të gjunjëzuar mbi të birin, të vrarë nga policia gjatë grevës së punëtorëve të duhanit në Selanik. Ricos e shkroi Επιτάφιος brenda pak ditësh; në gusht diktatura e re e Metaksasit e dogji librin publikisht në këmbë të Akropolit, pranë Tempullit të Zeusit Olimpik. Gjatë pushtimit ai iu bashkua rezistencës së majtë dhe pas luftës civile e pagoi: nga 1948 deri më 1952 u mbajt në kampet e burgimit në Limnos, Makronisos dhe Ai Stratis, ku shkruante poezi dhe i varroste në shishe.

Vitet 1950 dhe 60 ishin vitet e tij të mëdha krijuese, deri te grushti i shtetit i kolonelëve në prill 1967, kur u arrestua sërish dhe u dërgua në kampet e Jarosit dhe Lerosit e pastaj në arrest shtëpiak në Samos. Protestat ndërkombëtare, përfshirë ato të Louis Aragonit dhe Pablo Nerudës, ndihmuan në lirimin e tij. Më 1977 mori Çmimin Lenin për Paqen. Vdiq në Athinë më 11 nëntor 1990 dhe u varros në Monemvasia.

Επιτάφιος (Epitafi, 1936) është shkruar në vargun pesëmbëdhjetërrokësh të këngës popullore greke dhe me zërin e nënës: ajo i flet të birit të vdekur për vetullat e tij, për flokët e tij, për pranverën që ai nuk do ta shohë. Më 1960 Theodhorakisi kompozoi tetë nga strofat e tij, dhe regjistrimi me Grigoris Bithikocisin, «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες» (Një ditë maji më ike), është fillimi i këngës popullore moderne greke siç e njohim sot. Ρωμιοσύνη (Romiosini, shkruar 1945–47), një poemë e gjatë për popullin grek, malet e tij dhe rezistencën e tij, u kompozua nga Theodhorakisi më 1966: «Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό» (Këto pemë nuk mjaftohen me më pak qiell) dhe «Όταν σφίγγουν το χέρι» (Kur shtrëngojnë grushtin) këndohen në çdo tubim politik.

Por Ricos shkroi edhe monologë dramatikë të gjatë e të qetë që s'kanë të bëjnë fare me politikën. Η σονάτα του σεληνόφωτος (Sonata e dritës së hënës, 1956), që fitoi Çmimin Shtetëror të Poezisë, thuhet nga një grua në moshë e veshur me të zeza në një shtëpi të vjetër, e cila i lutet një të riu ta lërë të ecë me të deri te qoshja; u lavdërua nga Aragoni dhe e bëri të njohur në Francë. Monologët e Τέταρτη διάσταση (Përmasa e katërt, 1972) u japin zë figurave nga mitet e lashta, Orestit, Helenës, Ismenës, Persefonës, si pleq që shohin pas. Pranë tyre qëndrojnë mijëra poezi të shkurtra, shpesh vetëm disa vargje, për një karrige, një dritare, një gur, një gjest, të shkruara me shpejtësi të jashtëzakonshme; gjithsej botoi mbi njëqind përmbledhje, më shumë se çdo poet tjetër grek. Gjuha e tij është e thjeshtë dhe pamore, afër greqishtes së folur, gjë që e bën poet të mirë për t'u lexuar herët.

Dëgjoni së pari Επιτάφιος dhe Ρωμιοσύνη të Theodhorakisit; «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες», «Αυτά τα δέντρα» dhe «Θα σημάνουν οι καμπάνες» (Do të bien këmbanat) janë pjesë e këngëve të përbashkëta greke, që këndohen në koncerte, funerale dhe demonstrata. Nxënësit lexojnë pjesë nga Ρωμιοσύνη dhe Η σονάτα του σεληνόφωτος në lice. Në Monemvasia shtëpia e tij, menjëherë pas portës kryesore të qytetit të poshtëm, ka një pllakë dhe një bust, dhe varri i tij është në varrezat e qytetit. Rrugë me emrin Γιάννη Ρίτσου ka në gjithë Greqinë, dhe gurët e vegjël që ai pikturoi me fytyra e figura gjatë viteve të internimit janë ekspozuar shumë herë. Ai është, bashkë me Kavafisin (Kavafi), Seferisin dhe Elitisin, një nga katër poetët grekë të shekullit XX që çdo grek mund t'i përmendë.

• Epitafi u dogj publikisht nga diktatura e Metaksasit në gusht 1936, vetëm pak muaj pasi u botua.
• Në kampet e burgimit të viteve 1948–52 shkruante në çfarëdo letre që gjente dhe i fshihte poezitë në shishe të groposura në tokë.
• U nominua disa herë për Çmimin Nobel dhe mori Çmimin Lenin për Paqen më 1977.
• Pikturonte guralecë, rrënjë dhe kocka me fytyra e figura; kanë mbijetuar qindra nga këto vepra të vogla.