Odiseas Andruco

Andruco lindi rreth vitit 1790, në Prevezë ose në Itakë, ku u pagëzua; i ati, Andreas Andruco, ishte një klefth dhe armatol i njohur i Rumelisë, maleve të Greqisë Qendrore, dhe emri Odiseas ishte një aluzion për ishullin. I ati, që kishte luftuar në kryengritjen e Lambros Kaconisit, u ekzekutua në Kostandinopojë më 1797, kur djali ishte ende fëmijë, dhe Odiseasi u rrit në oborrin e Ali Pashës në Janinë, sundimtarit të fuqishëm shqiptar të Epirit. Atje mësoi luftën dhe politikën, dhe Aliu e bëri armatol, kapitenin e krishterë përgjegjës për rendin, të krahinës së Livadhisë.

Kur shpërtheu Revolucioni më 1821, Andruco rroku armët në Rumeli. Më 8 maj 1821 u mbyll në hanin e Gravisë, një ndërtesë guri në rrugën për në jug, me rreth 120 burra, kundër ushtrisë së Omer Vrionit. Luftuan gjithë ditën, shkaktuan humbje të rënda dhe u arratisën natën. Beteja e bëri hero dhe në vitet në vijim u bë prijësi më i fuqishëm i Rumelisë lindore, ndërsa njerëzit e tij mbanin Akropolin e Athinës. Por ishte krenar dhe i pavarur, nuk u besonte politikanëve të qeverisë së përkohshme dhe më 1825 negocioi me osmanët. I shpallur tradhtar, iu dorëzua ish-ndihmësit të tij Janis Guras, i cili e burgosi në kullën mesjetare në Akropol. Më 5 qershor 1825 trupi i tij u gjet në këmbë të kullës. Versioni zyrtar ishte se kishte rënë duke u përpjekur të arratisej; pothuajse të gjithë besuan se ishte vrarë.

Arritja e madhe e Andrucos është beteja e hanit të Gravisë, Το Χάνι της Γραβιάς. Në maj 1821 Revolucioni në Peloponez ishte vetëm disa javësh, dhe një ushtri e madhe osmane po zbriste nga Thesalia drejt jugut për ta shtypur. Në hanin e Gravisë, një fshat mes maleve Parnas dhe Eta, një grup i vogël luftëtarësh e mbajti rrugën për një ditë të tërë. Ushtria u vonua, morali i saj u lëndua dhe kryengritësit në jug fituan kohë. Për grekët beteja qëndron pranë Alamanës, ku kishte rënë disa javë më parë Athanasios Diakos, si një nga momentet e para të mëdha të 1821 në Rumeli.

Vitet e tij të mëvonshme janë më të ndërlikuara. Si prijës i Rumelisë lindore mbrojti krahinën dhe kontrolloi Akropolin, por u soll edhe si një zot i pavarur dhe bëri armiq në qeveri. Më 1824 anglezi i ri Edward Trelawny, mik i Bajronit, iu bashkua dhe jetoi në shpellën e tij të fortifikuar në malin Parnas, që ende quhet shpella e Odiseasit. Historianët ende debatojnë për të: një hero i tradhtuar nga politikanët apo një kapiten që e vinte pushtetin e vet në radhë të parë? Të dyja palët pajtohen se vdekja e tij në kullën e Akropolit ishte krim dhe se ajo tregon sa të përçarë ishin grekët në mes të luftës së tyre. Këngë popullore për të dhe për Gravinë u kënduan në Rumeli shumë kohë pas vdekjes së tij.

Hani i Gravisë qëndron ende në rrugën e vjetër në fshatin Gravi, në krahinën e Fokidës, dhe ruhet si monument i betejës; është një ndalesë e lehtë në rrugën nga Athina për në Delf ose drejt veriut. Fëmijët lexojnë historinë e Το Χάνι της Γραβιάς në librat e historisë, dhe më 25 mars emri i tij dëgjohet bashkë me ata të Kolokotronisit, Karaiskakisit dhe Diakosit. Rrugë me emrin Οδυσσέως Ανδρούτσου ka në Athinë dhe në shumë qytete të tjera. Në Itakë ishullorët e kujtojnë si një të tyrin. Për një nxënës, beteja e Gravisë është një histori e parë e mirë për t'u lexuar në greqisht për vitin 1821.

• U pagëzua në Itakë, ishullin e Odiseut të Homerit, dhe mbante emrin e heroit.
• U rrit në oborrin e Ali Pashë Tepelenës në Janinë, sundimtarit kundër të cilit grekët do të luftonin më vonë.
• Burgu i tij, një kullë mesjetare në Akropol, u shemb më 1875.
• Anglezi Edward Trelawny, mik i Bajronit, jetoi me njerëzit e tij në një shpellë në malin Parnas.