Giannis Markopoulos

Giannis Markopoulos werd op 18 maart 1939 in Heraklion op Kreta geboren en groeide op in Ierapetra. Hij leerde viool en speelde klarinet in de plaatselijke band. Kretenzische muziek, orkestuitzendingen en klanken uit het oostelijke Middellandse Zeegebied vormden zijn vroege luisterwereld. In 1956 verhuisde hij voor studie naar het conservatorium van Athene. Film werd een werkterrein: zijn muziek voor Nikos Koundouros’ Μικρές Αφροδίτες (Jonge Afrodites) werd in 1963 in Thessaloniki bekroond. Na het begin van de militaire dictatuur in 1967 ging hij naar Londen, waar hij componeerde en zijn kennis met Elisabeth Lutyens uitbreidde.

Terug in Athene in 1969 ontwikkelde hij liedcycli en uitvoeringen die hedendaagse compositie met Griekse instrumenten en stemmen verbonden. Nikos Xylouris werd een centrale partner. Χρονικό (Kroniek, 1970), Ριζίτικα (Kretenzische rizitika-liederen, 1971) en Θητεία (Dienst, 1974) behoren tot deze periode, waarin muziek ook een publieke roep om democratische vrijheid droeg. Hij werkte voor theater, film, orkest en oratorium. In november 2012 presenteerde het Atheense concertgebouw symfonische werken en Ήλιος ο Πρώτος (De eerste zon), met solisten, orkest en koor. Hij overleed op 10 juni 2023.

Markopoulos noemde zijn artistieke voorstel Επιστροφή στις Ρίζες (Terugkeer naar de wortels): levende traditie gebruiken om nieuwe vormen te bedenken. De Kretenzische lyra, een strijkinstrument, en de santouri, een hakkebord, konden het symfonieorkest ontmoeten. Dat klonk in composities en nieuwe bewerkingen van bestaand materiaal. Ριζίτικα (Kretenzische rizitika-liederen, 1971), met Nikos Xylouris, put uit traditionele liederen die Markopoulos bewerkte en orkestreerde. Hun overgeleverde woorden en streektaal verschillen van het aangepaste Nieuwgrieks op deze pagina.

Poëzie bood een andere langdurige ontmoeting. Ήλιος ο Πρώτος (De eerste zon, 1969) verbindt muziek met Elytis’ bundel uit 1943, met zangers, gesproken vertelling en koor. In zijn ondertekende plaattekst beschreef Markopoulos een schuld aan Elytis’ generatie. Χρονικό (Kroniek, 1970) en Ιθαγένεια (Herkomstidentiteit, 1972) gebruiken teksten van K. H. Myris; Θητεία (Dienst, 1974) woorden van Manos Eleftheriou. Het zijn samenwerkingen tussen componist en schrijvers, geen gedichten van Markopoulos alleen. De titel Ήλιος ο Πρώτος biedt leerlingen een herbruikbaar detail: πρώτος betekent eerste en de uitgang verandert met het beschreven zelfstandig naamwoord.

Markopoulos maakte poëzie en instrumentale tradities deel van een gedeelde openbare muziekervaring. Zijn opnamen bewaren ook de bijdrage van afzonderlijke dichters, zangers en instrumentalisten. Open voor een korte oefening Grieks het programma van de Atheense concertzaal van 13 november 2012 en zoek Ήλιος ο Πρώτος (De eerste zon). Schrijf alleen de titel over en bedenk vervolgens drie eigen voorbeelden: ο πρώτος δίσκος, η πρώτη συναυλία, το πρώτο τραγούδι. Zet ze in een schrift onder ο, η en το. Omcirkel de veranderende uitgang van πρώτος. Met deze uitdrukkingen kunt u over een eerste plaat, concert of lied spreken; de oefening gebruikt een geschreven programma en vereist geen begrip van Elytis’ hele poëzie.

• Als kind in Ierapetra leerde hij viool en speelde hij klarinet in de plaatselijke fanfare.
• Ριζίτικα bevat zijn bewerkingen van traditionele Kretenzische liederen.
• Elytis publiceerde Ήλιος ο Πρώτος in 1943; Markopoulos’ muziekwerk volgde in 1969.