Manolis Hiotis

Manolis Hiotis lindi në Selanik më 21 mars 1921 (disa burime japin 1920). Ishte fëmijë i mrekullueshëm: përveç buzukit mësoi kitarën, violinën dhe udin, dhe qysh adoleshent luante profesionalisht dhe incizonte disqe. Në fund të viteve 1930 u shpërngul në Athinë, ku ndodhej industria diskografike, dhe shpejt çdo këngëtar e donte në studio. Shpejtësia dhe saktësia e tij nuk i ngjanin asgjëje që bota e rebetikos kishte dëgjuar.

Pas luftës, në vitet 1940 dhe 1950, ai u bë yll i klubeve të natës në Athinë, si instrumentist dhe si kompozitor. Punoi me zërat e mëdhenj të kohës dhe disqet e tij u shitën gjerësisht. Në vitin 1959 u martua me këngëtaren e re Mary Linda (Μαίρη Λίντα), dhe të dy krijuan një duet jashtëzakonisht të dashur në fund të viteve 1950 dhe në vitet 1960, në Greqi dhe në komunitetet greke jashtë vendit.

Hiotisi bëri disa turne në Shtetet e Bashkuara në vitet 1960, duke luajtur për publikun greko-amerikan dhe për dëgjues amerikanë kureshtarë për buzukin, që filmi Kurrë të dielën (1960) e kishte bërë të famshëm; në vitin 1964 çifti luajti madje në Shtëpinë e Bardhë për presidentin Lyndon B. Johnson. Ishte duhanpirës i rëndë dhe njeri i natës, dhe shëndeti i tij u dobësua herët. Vdiq në Athinë më 21 mars 1970, ditën e ditëlindjes së tij të dyzetenëntë. Disqet e tij nuk kanë pushuar kurrë së ribotuari.

Hiotisi ndryshoi vetë buzukin. Buzuku tradicional i rebetikos kishte tre çifte telash. Rreth mesit të viteve 1950 Hiotisi filloi t'i binte një instrumenti me katër çifte (τετράχορδο μπουζούκι), të akorduar si katër telat e sipërm të kitarës. Kjo i dha një shtrirje më të gjerë dhe i lejoi të luante akorde dhe pasazhe të shpejta në stilin e një kitaristi xhazi apo flamenkoje. Në skenë përdorte edhe përforcim zëri. Puristët u ankuan, por buzuku me katër çifte fitoi: është instrumenti që përdorin sot shumica e buzukxhinjve grekë.

Si kompozitor dhe aranzhues, ai e hapi këngën popullore greke (λαϊκό) drejt botës. Në këngët e tij dëgjohen ritme të Amerikës Latine si mambo dhe bolero, si dhe nuanca xhazi. Ndër këngët e tij janë Παρτίδες (1950), incizuar me Stella Haskilin, dhe, me Mary Lindën, Εγώ θα τα πληρώσω (Unë do ta paguaj, 1958) dhe Θεσσαλονίκη μου (Selaniku im, 1961), një këngë dashurie për qytetin e lindjes.

Incizimi i tij më i famshëm, megjithatë, nuk është këngë e tij. Në vitin 1960 Mikis Teodorakis incizoi ciklin e tij të këngëve Επιτάφιος (Epitafios), mbi poezi të Jannis Ricosit, me këngëtarin Grigoris Bithikocis, dhe Hiotisi i ra buzukit. Ai disk, që i solli fjalët e një poeti të madh muzikës popullore, ia detyron shumë nga shkëlqimi i tij mënyrës si luante ai.

Për ta dëgjuar Hiotisin, nisni me Epitafios të vitit 1960 të Teodorakisit dhe Bithikocisit dhe dëgjoni buzukin mes vargjeve; pastaj kërkoni incizimet e tij instrumentale, ku shpejtësia e tij dëgjohet më qartë. Çdo buzukxhi në Greqi sot i bie instrumentit me katër çifte që ai e bëri standard, dhe shumë ende i mësojnë solot e tij notë pas note. Radioja dhe televizioni grek e kujtojnë rregullisht në përvjetorin e lindjes dhe të vdekjes së tij, më 21 mars. Duetet e tij me Mary Lindën janë të pashmangshme në emisionet për epokën e artë të këngës popullore greke, dhe Θεσσαλονίκη μου ende këndohet në qytetin e tij të lindjes.

• Lindi dhe vdiq në të njëjtën datë, 21 mars, në vitet 1921 dhe 1970.
• Përveç buzukit, dinte t'i binte kitarës, violinës dhe udit.
• Buzuku me katër çifte telash që ai e përhapi është sot instrumenti standard në Greqi.
• I ra buzukit në incizimin e parë të Epitafios të Teodorakisit në vitin 1960.