Xenia Kalogeropoulou

Xenia Kalogeropoulou werd op 12 september 1936 in Athene geboren als dochter van de schilderes Ira Oikonomidou en Adamantios Kalogeropoulos, en groeide op in Palaio Psychiko. Ze leerde in het Frans lezen voordat ze naar school ging en schreef als scholiere al toneelstukken die ze met vriendinnen speelde. Ze wilde studeren aan het Kunsttheater van Karolos Koun, maar haar familie besliste anders, en op haar achttiende vertrok ze naar Londen voor een opleiding aan de Royal Academy of Dramatic Art (RADA). Haar eerste toneeloptreden was in 1956 bij een Frans gezelschap, in Molières Dokter tegen wil en dank.

Terug in Griekenland maakte ze in 1958 haar filmdebuut met Η κυρά μας η μαμή (Onze vrouw de vroedvrouw). Haar rol in Γάμος αλά ελληνικά (Huwelijk op z’n Grieks, 1964) leverde haar de prijs voor beste actrice op het Filmfestival van Thessaloniki op. In totaal speelde ze in meer dan vijftig films en meer dan vijftig toneelstukken; veel later verscheen ze in Before Midnight (2013) van Richard Linklater, opgenomen in Griekenland.

In 1972, onder de dictatuur, begon ze met acteur Giannis Fertis een kindertoneel, dat ze vanaf 1975 onder haar eigen naam voortzette. In 1984 kocht ze een voormalige bioscoop en opende het Porta-theater. Van 1983 tot 2001 was ze voorzitter van het Griekse centrum van ASSITEJ, de internationale vereniging voor theater voor kinderen en jongeren. In 2022 benoemden zowel de Universiteit van Thessalië als de Universiteit van Athene haar tot eredoctor.

Kalogeropoulou begon met het vertalen en regisseren van buitenlandse kinderstukken, waarvan verscheidene van het Berlijnse GRIPS Theater, dat jonge toeschouwers behandelde als denkende mensen die de wereld van volwassenen kunnen bevragen. In totaal vertaalde ze zo’n dertig stukken, onder meer Pinokkio, De gelaarsde kat en Tsjechovs De meeuw. Haar eigen schrijfwerk begon met Οδυσσεβάχ (Odysseybach), voltooid in 1981 en in 1988 in het Porta opgevoerd met muziek van Dionysis Savvopoulos. De held, half Odysseus en half Sinbad (in het Grieks Σεβάχ), reist naar Ιθαγδάτη, een plaats waarvan de naam Ithaka en Bagdad samensmelt, en ontmoet figuren uit de Odyssee, uit Duizend-en-een-nacht en uit minder bekende sprookjes. Het stuk is in acht talen vertaald. Ze heeft gezegd dat een kinderstuk een laag nodig heeft die kinderen meteen begrijpen en daarachter geheimen die ze aanvoelen.

Ελίζα (Eliza, 1989), een zeer vrije bewerking van Thomas Heywoods The Fair Maid of the West, volgt een gewoon meisje dat met drie vrienden en een papegaai een schip huurt om de man van wie ze houdt te vinden. Vanaf 1992 werkte ze nauw samen met regisseur Thomas Moschopoulos en schreef met hem stukken als Η Οικογένεια Νώε (Noachs familie, 1996). Το Σκλαβί (Het slaafje, 2000), gebaseerd op een volkssprookje van Symi, kreeg in 2001 de Karolos Koun-prijs voor toneelschrijven. Met Έλα, Έλα (Kom, kom, 2009) introduceerde ze theater voor baby’s in Griekenland; ze schreef het, regisseerde het mee en speelde zelf.

Het Porta-theater is nog altijd actief: Thomas Moschopoulos is sinds 2014 artistiek leider, met Kalogeropoulou als voorzitter, en Ελίζα keerde in 2025–26 in zijn nieuwe versie terug op het toneel. De Theaterwerkplaats Xenia Kalogeropoulou, in 2004 opgericht met theaterpedagoge Peggy Stefanidou, geeft toneellessen aan kinderen, tieners en leraren. Haar proza omvat Γράμμα στον Κωστή (Brief aan Kostis), een memoires uitgegeven door Patakis. Neem voor een C2-opdracht de titel Οδυσσεβάχ en de bestemming Ιθαγδάτη, splits elke naam in zijn twee bronnen en leg in het Grieks uit wat de versmelting suggereert over thuis en avontuur. Bedenk daarna een samengesmolten plaatsnaam voor een denkbeeldige reis en schrijf een korte dialoog: Πού πηγαίνεις; — Πηγαίνω στην… (Waar ga je heen? — Ik ga naar…). Deze zinnen zijn ons eigen oefenmateriaal, geen tekst uit het stuk.

• Ze leerde in het Frans lezen voordat ze naar school ging.
• Bij haar eerste kindervoorstelling, Pinokkio, werd het publiek gevraagd de ogen te sluiten, en de acteurs vergaten te zeggen dat ze ze weer open mochten doen.
• Met een erfenis van haar vader kocht ze goedkoop een voormalige bioscoop, die het Porta-theater werd.
• Odysseybach is in acht talen vertaald.