Pavlos Matesis

Matesis werd in 1933 geboren in Divri, een bergdorp in Ilia op de westelijke Peloponnesos, dat nu Lampeia heet. Zijn jeugd viel samen met het donkerste decennium van de moderne Griekse geschiedenis: de bezetting (1941–1944) en de burgeroorlog die volgde (1946–1949), jaren van honger, represailles en verdeelde dorpen. Deze ervaringen, gezien door de ogen van een kind, zouden de grondstof van zijn beste werk worden.

Hij verhuisde naar Athene, studeerde toneel aan een toneelschool en ook muziek, en behaalde een diploma viool. In de jaren 1960 begon hij toneelstukken te schrijven: Ο σταθμός (Het station) won in 1964 een toneelschrijfwedstrijd, en Η τελετή (De ceremonie) kreeg in 1966 de Staatsprijs voor Theater. Hij werd een van de toneelschrijvers van de generatie die het Griekse theater in de jaren 1960 en 1970 vernieuwde, naast Loula Anagnostaki, Vasilis Ziogas en Dimitris Kechaidis. Zijn stukken mengden realisme, zwarte humor en het absurde, en keken scherp naar het Griekse gezinsleven, de maatschappelijke hypocrisie en de littekens van de geschiedenis.

Matesis was ook een productief vertaler voor het Griekse toneel, van Aristophanes tot Shakespeare, Molière, Tennessee Williams en Pinter, en hij schreef televisieseries. Hij kwam laat tot de roman, na zijn vijftigste, met Αφροδίτη (Aphrodite, 1986), en het was de roman die hem in het buitenland bekend maakte: Η μητέρα του σκύλου werd in vele talen vertaald. Hij bleef romans schrijven tot het eind van de jaren 2000. In 2011 kreeg hij tijdens een voorstelling in het Theatro Technis een beroerte, en hij stierf op 20 januari 2013 in Athene, kort na zijn tachtigste verjaardag.

Zijn theater begon in de jaren 1960 met stukken als Η τελετή (De ceremonie) en ging verder met werken als Περιποιητής φυτών (De plantenverzorger, 1989), dat de Karolos Koun-prijs won. Ze zijn aan de oppervlakte vaak grotesk en grappig en daaronder wreed: gesloten gezinnen, kleine stadjes, mensen gevangen in conventies, en het terugkerende gevoel dat het openbare leven in Griekenland een theater van leugens was.

Η μητέρα του σκύλου (1990) is zijn meesterwerk. De vertelster, Rarau, vertelt haar eigen leven in een ademloos gesproken Grieks, vol fouten, spreekwoorden en komische misverstanden. Tijdens de bezetting is in een stadje haar vader verdwenen en slaapt haar moeder, om haar kinderen te voeden, met de soldaten van de bezetter. Bij de bevrijding scheren de stadsbewoners de moeder kaal en voeren haar door de straten, en ze herstelt nooit meer. Rarau groeit op en wordt actrice, en speelt haar rollen met enorme trots. De gruwel van de geschiedenis wordt nooit rechtstreeks beschreven; die wordt gefilterd door de naïeve, liefdevolle, zichzelf misleidende stem van een vrouw die weigert slachtoffer te zijn. Het resultaat is tegelijk heel grappig en verpletterend.

Zijn latere romans, waaronder Ο παλαιός των ημερών (De oude van dagen, 1994) en Πάντα καλά (Alles goed, 1998), bleven geheugen, familie en de Griekse provincie verkennen met dezelfde mengeling van tederheid en woeste ironie.

Η μητέρα του σκύλου is een van de meest gelezen Griekse romans uit de laatste decennia van de twintigste eeuw. Hij wordt bestudeerd door studenten nieuwgriekse letterkunde en is in het Engels verkrijgbaar als The Daughter, zodat een leerder beide naast elkaar kan lezen en horen wat de vertaling van Raraus stem verliest. Matesis hoort ook bij de geschiedenis van het naoorlogse Griekse toneel, en zijn stukken keren nog steeds terug in de theaters. Samen gelezen met Dido Sotiriou en Iakovos Kambanellis behoort hij tot de schrijvers die de Grieken leerden zonder officiële heldendaden terug te kijken naar de bezetting en de burgeroorlog. Zijn boeken vallen onder het auteursrecht, dus zoek ze in Griekse boekhandels en bibliotheken.

• Hij publiceerde zijn beroemdste roman, Η μητέρα του σκύλου, op ongeveer zevenenvijftigjarige leeftijd, na een lange loopbaan als toneelschrijver.
• De roman verscheen in het Engels onder de titel The Daughter.
• De vertelster Rarau spreekt opzettelijk gebroken, komisch Grieks, wat het boek voor vertalers tot een uitdaging en een genot maakt.
• Hij was ook een productief vertaler van toneelstukken voor het Griekse toneel.