Manolis Triantafyllidis

Triantafyllidis werd op 15 november 1883 in Athene geboren, in een Griekenland dat verdeeld was door de taalkwestie. De staat, de scholen en de kranten gebruikten het katharevousa, de ‘gezuiverde’ taal die dicht bij het Oudgrieks stond, terwijl iedereen het dimotiki sprak, de levende taal. Na een studie filosofie in Athene ging hij naar Duitsland om taalkunde te studeren bij Karl Krumbacher, promoveerde op een proefschrift over leenwoorden in het middeleeuwse volksgrieks (Marburg, 1909) en keerde terug in de overtuiging dat het dimotiki geen verbasterd dialect was, maar een volwaardige taal met eigen regels, die het verdiende wetenschappelijk beschreven en op school onderwezen te worden.

In 1910 was hij een van de oprichters van de Εκπαιδευτικός Όμιλος (Onderwijsvereniging), de groep waarbij de pedagogen Alexandros Delmouzos en Dimitris Glinos zich aansloten en die streed voor het dimotiki in het onderwijs. Toen de regering van Eleftherios Venizelos in 1917 de eerste onderwijshervorming invoerde, werden Triantafyllidis en Delmouzos benoemd tot hoofdinspecteurs van het lager onderwijs en leidden zij die samen met Glinos; voor het eerst leerden Griekse basisschoolleerlingen lezen uit boeken in hun eigen taal. De hervorming werd na de verkiezingen van 1920 teruggedraaid, en de strijd ging nog decennia door. In 1926 werd hij hoogleraar taalkunde aan de nieuwe Universiteit van Thessaloniki, waar hij tot 1934 doceerde. In 1939 gaf de staat een commissie onder zijn leiding de opdracht voor een officiële grammatica van het dimotiki, die in 1941 verscheen. Zijn laatste jaren woonde hij in Athene, waar hij op 20 april 1959 stierf; zijn bezit liet hij na aan de universiteit voor een instituut gewijd aan het Nieuwgrieks.

Vanaf zijn vroege studie Ξενηλασία ή ισοτέλεια (Verdrijving of gelijke rechten, 1905), die de vraag stelde of het Grieks zijn vreemde woorden moest verjagen of als gelijken moest aanvaarden, werkte Triantafyllidis aan dezelfde taak: het Grieks beschrijven zoals het werkelijk gesproken wordt. Hij schreef over de geschiedenis van de taal, over spelling, over onderwijs, en nam deel aan de felle publieke debatten van zijn tijd, altijd met argumenten in plaats van beledigingen.

Zijn centrale werk is de Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής) (Nieuwgriekse grammatica [van het dimotiki]), in 1941 uitgegeven door de staatsuitgeverij van schoolboeken, in 1949 gevolgd door een kortere versie voor scholen, de Μικρή νεοελληνική γραμματική. Ze zette helder de zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en spelling van de gemeenschappelijke spreektaal uiteen en trok een grens tussen wat tot het standaard-dimotiki behoort en wat dialect of geleerde ontlening is. Toen in 1976, na de val van de dictatuur, het dimotiki eindelijk de officiële taal van het Griekse onderwijs en de staat werd, was het deze grammatica, in haar schoolversies, die de norm werd. Elke Griekse leerling heeft sindsdien vervoegings- en verbuigingstabellen geleerd die erop teruggaan. Het instituut dat met zijn nalatenschap aan de Aristoteles-Universiteit van Thessaloniki werd opgericht, zette het werk voort: in 1998 publiceerde het het Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Woordenboek van het Standaard-Nieuwgrieks), dat Grieken en leerders dagelijks raadplegen.

Als je Nieuwgrieks leert, gebruik je vrijwel zeker het werk van Triantafyllidis zonder het te weten: de manier waarop grammatica's de naamvallen van Griekse zelfstandige naamwoorden of de twee vervoegingen van werkwoorden presenteren, gaat terug op zijn grammatica. Het Instituut voor Nieuwgriekse Studies, de Stichting Manolis Triantafyllidis, aan de Aristoteles-Universiteit van Thessaloniki geeft grammatica's, studies en het woordenboek uit, en het woordenboek is gratis online te raadplegen. Zoek een willekeurig woord op in «de Triantafyllidis» en je gebruikt zijn erfenis rechtstreeks. Straten in Griekse steden dragen zijn naam. En telkens als Grieken twisten over spelling, accenten of leenwoorden, valt zijn naam.

• Grieken noemen het Woordenboek van het Standaard-Nieuwgrieks (1998) simpelweg «de Triantafyllidis», hoewel het bijna veertig jaar na zijn dood verscheen.
• Hij hielp de hervorming van 1917 leiden die voor het eerst leesboeken in het dimotiki op de Griekse lagere scholen bracht.
• Zijn grammatica van 1941 werd pas na 1976 de basis van het schoolgrieks, toen het dimotiki tot officiële taal werd verklaard.
• Hij liet zijn hele vermogen na aan de Universiteit van Thessaloniki om een instituut voor het Nieuwgrieks op te richten.