Adamantios Korais

Korais werd op 27 april 1748 in Smyrna geboren als zoon van een koopman uit Chios. Zijn vader bestemde hem voor de handel en stuurde hem in 1771 als agent van de firma naar Amsterdam; de jongeman bracht daar zes jaar door met talen leren en lezen in plaats van verkopen, en de zaak ging failliet. Terug in Smyrna, en vastbesloten niet onder Ottomaans bewind te leven, haalde hij zijn familie over hem medicijnen te laten studeren. Van 1782 tot 1788 studeerde hij in Montpellier, waar hij met lof afstudeerde, en in mei 1788 verhuisde hij naar Parijs, een jaar voor de Revolutie, die hij met ongerustheid en bewondering vanuit zijn raam gadesloeg.

Hij woonde de resterende vijfenveertig jaar van zijn leven in Parijs, arm, ongehuwd, vanaf de vroege ochtend werkend aan zijn boeken in een bescheiden appartement. Hij sloeg functies en eerbewijzen af, omdat hij zijn onafhankelijkheid verkoos, en verwierf aanzien onder Franse geleerden met uitgaven en vertalingen van antieke teksten, te beginnen met Hippocrates in 1800. De Griekse Revolutie van 1821 trof hem op drieënzeventigjarige leeftijd; te oud om te gaan, schreef hij, zamelde hij geld in en gaf hij raad, en in de pamfletten van zijn laatste jaren kreeg hij bitter ruzie met Ioannis Kapodistrias, de eerste gouverneur van Griekenland, die hij ervan beschuldigde als een tiran te regeren. Hij correspondeerde met Thomas Jefferson over de grondwet die een vrij Griekenland zou moeten hebben.

Hij stierf op 6 april 1833 in Parijs en werd begraven op Montparnasse. In 1877 bracht de Griekse staat zijn stoffelijk overschot over naar de Eerste Begraafplaats van Athene.

Het levenswerk van Korais was de Ἑλληνικὴ Βιβλιοθήκη (Helleense Bibliotheek, 1805–1827), een reeks uitgaven van antieke auteurs, Isocrates, Plutarchus, Strabo, de Politica van Aristoteles, Epictetus en anderen, gefinancierd door de gebroeders Zosimas, Griekse kooplieden in Rusland, en gratis naar scholen in Griekenland gestuurd. Wat de Grieken erin lazen, waren de voorwoorden, de Προλεγόμενα of Αὐτοσχέδιοι στοχασμοί (Geïmproviseerde gedachten), waarin de uitgever zijn landgenoten in eenvoudig modern Grieks toesprak over onderwijs, vrijheid, de geestelijkheid, bijgeloof en bovenal de taal. Eerder had hij de Ἀδελφικὴ Διδασκαλία (Broederlijk onderricht, 1798) geschreven, een boos antwoord op een patriarchaal pamflet dat de Grieken opdroeg de sultan te gehoorzamen, en het Σάλπισμα πολεμιστήριον (Oorlogstrompet, 1801), een oproep tot de wapens; in 1803 las hij voor een geleerd genootschap in Parijs zijn Mémoire over de staat van de beschaving in Griekenland voor, waarmee hij Europa aankondigde dat de Grieken ontwaakten.

Over de taal stelde hij de «μέση οδός» voor, de middenweg: niet het kunstmatige oud-Grieks van de geleerden, en ook niet de spreektaal precies zoals ze was, maar de «gecorrigeerde» spreektaal, met de vreemde woorden vervangen en de grammatica bijgeschaafd in de richting van het oude Grieks. Zijn kernidee was μετακένωσις, het «overgieten» van de Verlichting uit Europa naar Griekenland. De gecorrigeerde taal werd, in andere handen en strenger dan hij wenste, de katharevousa die tot 1976 de officiële staatstaal bleef, en de Taalkwestie die Griekenland 150 jaar verdeelde, begint bij hem. Zijn laatste werk, de Ἄτακτα (Varia, 1828–1835), is een enorme verzameling aantekeningen over Griekse woorden, oud en nieuw.

Korais is een van de vier figuren wier standbeelden voor de Propyleeën van de Universiteit van Athene staan, en zijn gezicht stond op het biljet van 100 drachme uit 1978. Op Chios, het eiland van zijn familie, is de Korais-bibliotheek (Βιβλιοθήκη Κοραή), gesticht op de boeken die hij erheen stuurde, een van de grootste bibliotheken van Griekenland; ze bewaart zijn handschriften en persoonlijke collectie. Straten met de naam Κοραή lopen door het centrum van Athene en bijna elke Griekse stad, en naast het woord Διαφωτισμός, Verlichting, staat in een Grieks schoolboek bijna altijd zijn naam. Leerders komen hem tegen in elke geschiedenis van de Griekse taal: het debat tussen zijn middenweg en de demotiki van Psycharis is het centrale verhaal van het moderne Grieks, en zijn idee van μετακένωση wordt nog steeds aangehaald wanneer Grieken over Europa twisten.

• Hij kwam in mei 1788 in Parijs aan en zag de Franse Revolutie zich vanuit zijn raam ontvouwen; hij woonde de volgende vijfenveertig jaar in de stad.
• In 1823 schreef hij aan Thomas Jefferson, toen tachtig, om advies te vragen over een grondwet voor Griekenland, en Jefferson antwoordde uitvoerig.
• Hoewel hij zijn leven lang voor Griekenland werkte, heeft hij de vrije Griekse staat nooit bezocht; zijn stoffelijk overschot kwam pas in 1877 in Athene aan.
• Zijn gezicht stond op het Griekse biljet van 100 drachme dat in 1978 werd uitgegeven.