Andreas Laskaratos

Laskaratos werd in 1811 geboren in Lixouri, de tweede stad van Kefalonia, in een tijd dat de Ionische Eilanden nooit deel van het Ottomaanse Rijk waren geweest en van Venetiaans naar Frans en daarna Brits bestuur overgingen. Hij kwam uit een familie van grootgrondbezitters, studeerde aan de Ionische Academie op Korfoe en daarna rechten in Pisa en Parijs, en keerde in 1839 terug naar huis. Op Korfoe, de culturele hoofdstad van de eilanden, was hij een leerling van de dichter Andreas Kalvos en leerde hij Dionysios Solomos kennen, de nationale dichter, wiens voorbeeld hem ervan overtuigde dat literatuur in het levende demotische Grieks geschreven moest worden.

Terug op Kefalonia begon hij satire te schrijven. In 1856 publiceerde hij Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς, en het schandaal volgde onmiddellijk: de orthodoxe bisschop van Kefalonia sprak een plechtige excommunicatie over hem uit, de autoriteiten raadden hem aan binnen te blijven, en in maart 1856 vertrok hij naar Zakynthos met de aankondiging dat hij ging «door de geestelijkheid geëxcommuniceerd als goddeloze en door de Regering verdreven als verstoorder van de openbare orde». Hij antwoordde de bisschop in druk en bleef schrijven en publiceren, onder meer zijn eigen satirische krant Ο Λύχνος (De Lamp), waarvan de eerste reeks liep van 1859 tot 1863.

Hij trouwde en stichtte een gezin, en schreef later over zijn tegenspoed in Οι καταδρομές μου εξαιτίας του «Λύχνου» (Mijn vervolgingen vanwege De Lamp). Hij werd negentig jaar en stierf op 24 juli 1901 in Argostoli.

Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς (1856) is een kort boek in drie delen, over religie, familie en politiek, en de titel is een woordspeling: «μυστήρια» betekent zowel mysteriën als de sacramenten van de Kerk. Laskaratos beschrijft de plaatselijke cultus van relikwieën en wonderen, de priesters die leven van de angsten van de armen, de families die hun dochters uithuwelijken als bezit, het bruidsschatstelsel en de eindeloze vetes, en de politici die stemmen kopen. De toon is niet boos maar koel ironisch: hij beschrijft alleen en laat de absurditeit voor zich spreken.

Hij was een moralist in de oude zin, een voorvechter van rede, eerlijkheid en individueel geweten tegenover gewoonte en gezag, en geen vijand van het geloof zelf; hij beweerde het Evangelie te verdedigen tegen wie het uitbuitte. Dat blijkt het duidelijkst uit Ιδού ο άνθρωπος (Zie de mens, 1874), met als ondertitel «ανθρώπινοι χαρακτήρες» (menselijke karakters), een bundel korte portretten en overpeinzingen over de menselijke natuur, ijdelheid, deugd en het sociale leven, geschreven in een eenvoudig, scherp demotisch.

Zijn gedichten, gebundeld in Στιχουργήματα (Verzen, 1872), bevatten satirische stukken in het Kefalonische dialect. Samen met Emmanouil Roidis in Athene is Laskaratos de grondlegger van de Griekse prozasatire en een van de eerste Griekse schrijvers die openlijk streden voor vrijheid van denken en van drukpers.

In het huidige Griekenland is Laskaratos het symbool van de vrijdenker die de kerkelijke macht trotseert, en zijn excommunicatie wordt aangehaald telkens wanneer Kerk en vrijheid van meningsuiting botsen. Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς wordt regelmatig herdrukt en is goede C2-lectuur: kort, grappig en scherp, met een woordenschat die het negentiende-eeuwse Grieks ontsluit. Lixouri, zijn geboorteplaats, houdt zijn nagedachtenis levend, en de Kefaloniërs zijn trots op zijn reputatie van geestigheid, die past bij die van het eiland zelf. Zijn overpeinzingen, uit Ιδού ο άνθρωπος en de postume Στοχασμοί (Overpeinzingen, 1921), staan in bloemlezingen en worden in krantencolumns geciteerd.

• De titel Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς speelt met «μυστήρια», dat zowel mysteriën als de sacramenten van de Kerk betekent.
• Hij werd in 1856 door de bisschop van Kefalonia geëxcommuniceerd, en later dat jaar ook op Zakynthos.
• Hij was een leerling van Andreas Kalvos en kende Dionysios Solomos, wiens voorbeeld hem ertoe bracht in het demotisch te schrijven.
• Hij werd in 1811 onder vreemd bestuur geboren en maakte nog mee dat Kefalonia in 1864 bij Griekenland kwam.