Melpo Axioti

Axioti werd in 1905 in Athene geboren maar groeide op op Mykonos, toen een arm, stil eiland van zeelieden en boeren, lang vóór het toerisme; haar familie kwam daarvandaan, en de huizen van het eiland, de winden en de stemmen van de vrouwen zouden haar boeken de rest van haar leven vullen. Ze kreeg een goede opleiding, Frans inbegrepen, en woonde vanaf het eind van de jaren twintig in Athene, waar ze begon te schrijven en haar eigen weg als schrijfster zocht.

Haar eerste roman, Δύσκολες νύχτες (Moeilijke nachten), verscheen in 1938, tijdens de dictatuur van Metaxas, en haar tweede, Θέλετε να χορέψομε Μαρία; (Zullen we dansen, Maria?), in 1940. Ze was in 1936 lid geworden van de Communistische Partij en nam tijdens de Duitse bezetting deel aan het verzet van de EAM. In 1947, terwijl de Burgeroorlog woedde, vertrok ze naar Frankrijk; in 1950 samen met andere Griekse communisten uitgewezen, vestigde ze zich in Oost-Duitsland, waar ze vooral in Oost-Berlijn woonde en vanaf 1958 moderne Griekse literatuur doceerde aan de Humboldt-Universiteit.

Pas in 1964 mocht ze naar Griekenland terugkeren, en in deze laatste jaren schreef ze de meest persoonlijke boeken van haar loopbaan. Ze overleed op 22 mei 1973 in Athene.

Δύσκολες νύχτες brak met het realisme dat de Griekse fictie van de jaren dertig beheerste. Er is geen rechtlijnig verhaal: flarden herinnering, scènes uit een eilandjeugd, stemmen die elkaar onderbreken, wisselingen tussen eerste en derde persoon en tussen verleden en heden. Het voorbeeld is minder een Griekse schrijver dan Proust en de Europese modernisten, maar het materiaal is volkomen Grieks: het huishouden, de buren, de roddels en het verdriet van een kleine gemeenschap. De critici waren verdeeld; sommigen zagen alleen verwarring, anderen herkenden een nieuwe manier van schrijven. Θέλετε να χορέψομε Μαρία; drijft het experiment verder en volgt het innerlijk leven van een jonge vrouw in Athene.

In de jaren veertig werd haar schrijven openlijk politiek: Εικοστός αιώνας (Twintigste eeuw, 1946) is een kroniek van de Griekse geschiedenis gezien van links, en in ballingschap schreef ze verhalen en reportages over het verzet en de Burgeroorlog.

Het late werk keert terug naar de herinnering, nu met de ervaring van nederlaag en ballingschap erachter. Το σπίτι μου (Mijn huis, 1965) is een meditatie over het ouderlijk huis op Mykonos en de voorwerpen daarin. Κάδμω (Kadmo, 1972), haar laatste boek, is een kruising van prozagedicht en autobiografie, een lange stroom van herinnering over jeugd, geschiedenis, liefde en dood, in een dichte en muzikale taal. Tegenwoordig wordt het vaak als haar meesterwerk gelezen.

Decennialang was Axioti half vergeten, te modernistisch voor de Partij en te communistisch voor het naoorlogse Griekse literaire establishment. Sinds de jaren tachtig hebben onderzoekers en lezers haar herontdekt, en nu geldt ze als sleutelfiguur van het Griekse modernisme naast schrijvers van de Generatie van de jaren dertig zoals Seferis en Elytis, en als een van de belangrijke schrijfsters van het twintigste-eeuwse Griekenland, met Margarita Liberaki en anderen. Haar boeken zijn heruitgegeven, en haar archief en haar jaren in Oost-Berlijn zijn onderwerp van onderzoek geworden. Op Mykonos, te midden van de zomerse drukte, leeft het oude eiland dat zij beschreef voort in haar bladzijden. Een C2-leerder kan het best beginnen met de eerste hoofdstukken van Δύσκολες νύχτες of een paar bladzijden uit Κάδμω, langzaam en hardop gelezen.

• Ze groeide op op Mykonos, decennia voordat het een internationaal vakantie-eiland werd, en schreef haar hele leven over het vroegere leven daar.
• In 1950 uit Frankrijk uitgewezen, bracht ze meer dan tien jaar door in Oost-Duitsland, waar ze moderne Griekse literatuur doceerde aan de Humboldt-Universiteit.
• Haar eerste roman, verschenen in 1938, wordt vaak de eerste Griekse modernistische roman genoemd.