Leven
Bacchylides werd geboren in Ioulis, de hoofdplaats van het eiland Kea, dat antieke schrijvers Keos noemden. De geograaf Strabo noemt de dichter Simonides en diens neef Bacchylides als afkomstig uit Ioulis. Volgens latere overlevering was de moeder van de dichter een jongere zus van Simonides, en had hij een gelijknamige grootvader die atleet was. Zijn levensjaren zijn onzeker. Het Centrum voor de Griekse Taal geeft ongeveer 510–450 v.Chr., terwijl antieke chronografen suggereren dat hij rond 431–428 v.Chr. misschien nog leefde. Zeker is de periode van zijn best gedocumenteerde werk, de jaren 470 en 460 v.Chr.
Net als zijn oom schreef Bacchylides voor opdrachtgevers in de hele Griekse wereld. Zijn bewaarde oden werden gemaakt voor overwinnaars en feesten verbonden met Kea, Aegina, Athene, Thessalië, Metapontum in Zuid-Italië en Syracuse. Zijn meest prestigieuze beschermheer was Hieron, heerser van Syracuse op Sicilië. In 476 v.Chr. stuurde hij Hieron een ode voor de overwinning van diens renpaard Pherenikos in Olympia, en in 468 v.Chr. bezong hij Hierons olympische overwinning in de wagenrace, waarvoor geen gedicht van Pindaros bekend is. Antieke lezers vergeleken de twee dichters vaak.
Plutarchus rekent de dichter Bacchylides in zijn geschrift Over de ballingschap tot de schrijvers die als banneling werk schiepen, en plaatst hem op de Peloponnesos. De oorzaak en de datum van deze ballingschap zijn onbekend.
Werk
Alexandrijnse geleerden ordenden de gedichten van Bacchylides in negen boeken, maar in de middeleeuwen waren alleen citaten bij andere auteurs over. In 1896 verwierf het British Museum de resten van papyrusrollen uit Egypte, gekopieerd in de 2e eeuw n.Chr. en nu Papyrus 733 van de British Library. Frederic Kenyon publiceerde ze in 1897. Ze bewaren zo’n twintig gedichten, met meer dan duizend volledige of bijna volledige verzen: overwinningsliederen (ἐπίνικοι, epinikia) en dithyramben, liederen voor koren op feesten.
De overwinningsliederen volgen het patroon dat ook Pindaros gebruikte: lof van de winnaar, een mythe en een bespiegeling over het menselijk lot. Bij Bacchylides staat de mythe vaak in het midden en wordt ze levendig verteld. Ode 5 stuurt Herakles naar de onderwereld, waar hij de schim van Meleagros ontmoet. Ode 3 vertelt hoe de Lydische koning Kroisos bij de val van Sardis een brandstapel besteeg en door Apollo werd gered; aan het slot noemt de dichter zichzelf de honingtongige nachtegaal van Keos.
De dithyramben tonen zijn dramatisch talent. In ode 17, Ἠίθεοι ἢ Θησεύς (De jonge Atheners, of Theseus), duikt Theseus van het schip van Minos en wordt hij door Amphitrite ontvangen in de zalen van Poseidon. Ode 18, Θησεύς (Theseus), is volledig dialoog: een koor ondervraagt koning Aigeus, die meldt dat een heraut te voet van de Isthmus is gekomen met nieuws over een onbekende jonge held. Zijn taal is een literair koorgrieks met Dorische kleuring, al gebruikt hij minder Dorische vormen dan de meeste koordichters.
Nalatenschap in het Griekenland van nu
Sinds 1896 is Bacchylides veel gemakkelijker te leren kennen: Papyrus 733 wordt bewaard in de British Library, en het Centrum voor de Griekse Taal biedt zijn overwinningsliederen en dithyramben online aan met vertalingen in modern Grieks. Ioulis, nu Ιουλίδα, is nog altijd de hoofdplaats van Kea. Probeer dit: lees de twee geciteerde verzen uit ode 18 en onze moderne Griekse weergave. Vergelijk κᾶρυξ met κήρυκας en let op de lange alfa waar het moderne Grieks een èta heeft. Schrijf daarna vijf zinnen over aankomen op een nieuwe plek met έφτασα (ik kwam aan) en με υποδέχτηκαν (ze ontvingen me), bijvoorbeeld Έφτασα στην Κέα με το πλοίο και με υποδέχτηκαν φίλοι στο λιμάνι (Ik kwam met de boot op Kea aan en vrienden ontvingen me in de haven). Het niveau C2 beschrijft deze aangepaste oefening, niet het zelfstandig lezen van het antieke origineel.
Wist je dat?
- Strabo noemt Bacchylides de neef van Simonides; beiden kwamen uit Ioulis op Kea.
- Aan het eind van ode 3 noemt de dichter zichzelf de nachtegaal van Keos.
- De papyrus die zijn gedichten teruggaf, werd zo’n zes eeuwen na zijn tijd gekopieerd.
- Ode 18 is volledig geschreven als dialoog tussen een koor en koning Aigeus.
Belangrijkste werken
| Griekse titel | Titel | Jaar |
|---|---|---|
| Επίνικος 5 — Ἱέρωνι Συρακοσίῳ κέλητι | Ode 5 — voor Hierons renpaard in Olympia | 476 BC |
| Επίνικος 3 — Ἱέρωνι Συρακοσίῳ ἵπποις Ὀλύμπια | Ode 3 — voor Hierons overwinning in de wagenrace in Olympia | 468 BC |
| Διθύραμβος 17 — Ἠίθεοι ἢ Θησεύς | Ode 17 — De jonge Atheners, of Theseus (dithyrambe) | ? |
| Διθύραμβος 18 — Θησεύς | Ode 18 — Theseus (dithyrambe in dialoogvorm) | ? |
Een zin om te onthouden
Νέον ἦλθεν δολιχὰν ἀμείψας κᾶρυξ ποσὶν Ἰσθμίαν κέλευθον·
In het Grieks van nuΜόλις έφτασε ένας κήρυκας· διέσχισε πεζός τον μακρύ δρόμο από τον Ισθμό.
Néon ē̂lthen dolichàn ameípsas kâryx posìn Isthmían kéleuthon
Zojuist is een heraut aangekomen, die te voet de lange weg vanaf de Isthmus heeft afgelegd.
