Elli Alexiou

Elli Alexiou werd op 22 mei 1894 in Heraklion geboren als vierde kind van de uitgever en journalist Stylianos Alexiou. Haar oudste zus was de schrijfster Galatea Kazantzaki, en ook haar broer Lefteris Alexiou schreef. Na haar opleiding tot onderwijzeres werd ze in 1914 aangesteld aan de Derde Christelijke Meisjesschool in de wijk Agia Paraskevi in Heraklion, een arme school die de buurtbewoners spottend een “schurftschool” noemden. Later gaf ze Frans. In 1920 trouwde ze met Vasos Daskalakis en vestigde ze zich in Athene. Op een avond vertelde ze hem een voorval uit haar klas en hij stond erop dat ze het opschreef. Het verhaal Frantzeskos verscheen in 1923 in Fotis Kontoglou’s tijdschrift Filiki Etaireia, onder het pseudoniem Elli Klirodeti.

Alexiou werd in 1928 lid van de Communistische Partij van Griekenland. Onder de dictatuur van Metaxas werd ze gearresteerd en verhoord, en tijdens de bezetting werkte ze in de schrijversgroep van het verzetsfront EAM. Met een Franse beurs ging ze in 1945 naar Parijs, waar ze aan de Sorbonne studeerde en Paul Éluard en Louis Aragon leerde kennen. Van 1949 tot 1962 woonde ze in Roemenië, als adviseur voor crèches, internaten en schoolboeken voor Griekse vluchtelingenkinderen. Na de dood van Galatea in 1962 keerde ze terug naar Griekenland. In 1966 werd ze gevangengezet op grond van een arrestatiebevel uit 1952 en na publiek protest vrijgesproken. Ze overleed op 28 september 1988 in Athene.

Alexiou’s eerste boek, de verhalenbundel Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή (Harde strijd voor een klein leven, 1931), bracht de schoolverhalen samen die met Frantzeskos waren begonnen. Drie jaar later verscheen Γ΄ Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον (Derde Christelijke Meisjesschool, 1934), gebaseerd op haar jaren in Heraklion. De titel behoudt de formele, oudere uitgang -ον; het huidige woord is παρθεναγωγείο. In de roman is een eerste klas verdeeld tussen twee onderwijzeressen. In de afdeling van mevrouw Kalliopi heerst volmaakte stilte. De nieuwe onderwijzeres, mevrouw Elli, heeft een levendige klas waar, zoals de leerlingen zeggen, niemand slaag krijgt, niemand schreeuwt en er vaak kleine uitstapjes zijn. Meisjes uit de strenge afdeling glippen naar de andere lessen, en mevrouw Kalliopi reageert hard. Via dit eenvoudige conflict vraagt het boek waarvoor school eigenlijk dient.

Arme kinderen, wezen, zieke leerlingen en kinderen die moeten werken keren steeds terug in haar verhalen; een documentaire van de ERT schrijft haar 121 korte verhalen toe. In Boekarest publiceerde ze de roman Με τη λύρα (Met de lier, 1959). Terug in Griekenland schreef ze Για να γίνει μεγάλος (Om groot te worden, 1966), een biografie van Nikos Kazantzakis, haar voormalige zwager, en de roman Δεσπόζουσα (Overheersend, 1972). Ze schreef ook kinderboeken, toneelstukken en herinneringen, en vertaalde Maksim Gorki’s herinneringen aan Tolstoj, Andrejev en Tsjechov.

Haar verhalen zijn weer verkrijgbaar: in 2022 gaf Kastaniotis Τα Διηγήματα 1923–1983 (De verhalen) uit, met een voorwoord van de literatuurwetenschapper Anta Katsiki-Givalou. Het online archief van de ERT bewaart een documentaire Μονόγραμμα (Monogram) uit 1984 waarin Alexiou, toen ongeveer negentig, terugblikt op haar Kretenzische jeugd, haar onderwijs en het verzet; de documentaire is in het Grieks. Een deel van haar papieren berust bij ELIA, het Grieks Literair en Historisch Archief.

Probeer een korte opdracht. Lees de C2-tekst en de zin uit de roman over de klas van de nieuwe onderwijzeres. Onderstreep η δασκάλα, η μαθήτρια, η τάξη en το διάλειμμα. Schrijf daarna vijf Griekse zinnen over één schooldag, van de bel tot de weg naar huis, met πρώτα, έπειτα, ενώ en στο τέλος. Vergelijk ten slotte het formele Παρθεναγωγείον uit de titel met het alledaagse παρθεναγωγείο.

• Haar eerste verhaal verscheen onder pseudoniem omdat ze, zoals ze zich later herinnerde, zich te veel schaamde om het te ondertekenen.
• Ze was ongeveer negentig toen de ERT haar in 1984 filmde voor de reeks Monogram.
• Ze woonde dertien jaar in Roemenië en organiseerde er onderwijs voor Griekse vluchtelingenkinderen.
• Ze schreef een biografie van Nikos Kazantzakis, die met haar zus Galatea getrouwd was geweest.