Kosmas Politis

Kosmas Politis werd op 16 maart 1888 in Athene geboren als Paraskevas (Paris) Taveloudis, maar zijn familie verhuisde in 1890 naar Smyrna, de grote Griekstalige haven van Klein-Azië, en daar groeide hij op. Het Smyrna van vóór 1922 was een rijke, veeltalige stad van Grieken, Turken, Armeniërs, Joden en Levantijnen, en de straten, kades en tuinen ervan vulden zijn verbeelding de rest van zijn leven. Schrijver werd hij niet meteen: vanaf zijn zeventiende werkte hij bij banken in Smyrna, en na de Klein-Aziatische Catastrofe van 1922, die een einde maakte aan het Griekse Smyrna, bracht zijn bankloopbaan hem naar Parijs, Londen, Athene (1924) en Patras (1934).

Hij begon laat fictie te publiceren, begin veertig, onder de naam Kosmas Politis, en in de jaren dertig bevond hij zich, hoewel ouder, onder de schrijvers van de Generatie van de jaren dertig, die zijn romans verwelkomden als deel van de vernieuwing van het Griekse proza. In 1942 verloor hij zijn baan bij de bank en vanaf toen leefde hij vooral van vertalen: Shakespeare, Boccaccio, Poe, Joyce, Faulkner, Steinbeck. In 1944 werd hij lid van de Communistische Partij, later was hij medeoprichter van de linkse EDA, en zijn politieke keuzes kwamen hem in de jaren na de Burgeroorlog duur te staan; op de dag van de staatsgreep van 1967 werd hij gearresteerd en verhoord. Lange tijd publiceerde hij weinig; daarna, na zijn zeventigste, keerde hij terug met zijn mooiste boek, Στου Χατζηφράγκου (1963). Hij stierf in 1974 in Athene, het jaar waarin de democratie in Griekenland terugkeerde.

Λεμονοδάσος (Het citroenbos, 1930), zijn eerste roman, is een verhaal van liefde en verlangen in de citroengaarden aan de kust tegenover het eiland Poros, geschreven in een lyrisch, zinnelijk proza dat lezers verraste die gewend waren aan realistische dorpsverhalen. Eroica (1937), waarvan de titel verwijst naar Beethovens symfonie, vertelt over een groep opgroeiende jongens in een kustplaats, hun spelletjes, hun eerste liefde en hun eerste ontmoeting met de dood; het boek won in 1938 een Staatsprijs, wordt vaak de mooiste Griekse adolescentieroman genoemd, en in 1960 verfilmde Michael Cacoyannis het, in het Engels bekend als Our Last Spring (Onze laatste lente). Latere romans zoals Εκάτη (Hekate, 1933) en Το Γυρί (Gyri, 1944) zetten zijn experimenten met tijd, geheugen en perspectief voort.

Zijn meesterwerk is Στου Χατζηφράγκου (In Hatzifrangou, 1963). Hatzifrangou was een arbeiderswijk van Smyrna, en de roman volgt een menigte van haar kinderen, ambachtslieden, zeelieden, priesters, prostituees en dromers in de jaren vóór 1922, en vermengt Griekse, Turkse en Levantijnse stemmen, plaatselijk jargon en herinnering. Er is geen doorlopende plot: het boek is een kroniek, half komisch en half tragisch, van een wereld waarvan de lezer weet dat ze op het punt staat door vuur te worden verwoest. Politis is een modernist in Europese zin, in zijn omgang met tijd en innerlijke stem verwant aan Proust en Joyce, maar zijn onderwerp is diep Grieks: de kindertijd, de zee, het verlies en de stad die elke Griekse vluchtelingenfamilie zich herinnerde als een paradijs.

Politis is een schrijver voor schrijvers: bij het grote publiek minder bekend dan Venezis of Dido Sotiriou, maar door critici bewonderd als een van de origineelste Griekse romanschrijvers van de twintigste eeuw. Στου Χατζηφράγκου geldt nu als een klassieker van de literatuur van Klein-Azië, en het is het boek om te lezen als je het Grieks van het oude Smyrna wilt horen. Eroica wordt bestudeerd als model van de coming-of-ageroman, en de film van Cacoyannis, met zijn scènes aan zee, is nog altijd gemakkelijk te vinden. Zijn romans zijn in Griekenland herdrukt, en hun plaats in universitaire colleges over de moderne Griekse literatuur staat vast. Voor een C2-leerder is een hoofdstuk uit Eroica een veeleisende maar lonende eerste stap.

• Kosmas Politis was een pseudoniem; hij werd geboren als Paraskevas (Paris) Taveloudis.
• Hij publiceerde zijn eerste roman op ongeveer tweeënveertigjarige leeftijd, na een loopbaan in het bankwezen.
• Michael Cacoyannis verfilmde zijn roman Eroica in 1960, onder de Engelse titel Our Last Spring.
• Zijn laatste en grootste roman, over een wijk van Smyrna, verscheen toen hij vijfenzeventig was.