Miltos Sachtouris

Sachtouris werd op 29 juli 1919 in Athene geboren. Zijn familie was oud: hij was een afstammeling van Georgios Sachtouris, een van de admiraals van Hydra in de Onafhankelijkheidsoorlog van 1821. In 1937 schreef hij zich onder druk van zijn vader in aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Athene, maar in 1944, in zijn vierde jaar, verbrandde hij zijn rechtenboeken en wijdde hij zich aan de poëzie, een beslissing die hem veel comfort en zekerheid kostte.

Hij werd volwassen in de ergste jaren van de moderne Griekse geschiedenis: de Bezetting van 1941–1944, met haar hongersnood en executies, en de Burgeroorlog die volgde. Na een boekje uit 1941, onder pseudoniem gedrukt en later verworpen, verscheen in 1945 zijn eerste echte bundel, Η λησμονημένη (De vergetene). In die jaren kwam hij dicht bij de kring van de Griekse surrealisten, vooral Nikos Engonopoulos en Andreas Embirikos, wier vrijheid van beeld de zijne aanmoedigde, al was hij nooit lid van een beweging.

Zijn latere leven verliep uiterlijk zonder gebeurtenissen. Hij woonde in Athene, bescheiden en wat afzijdig van het literaire wereldje, publiceerde om de paar jaar dunne boeken en stond bekend om zijn terughoudendheid en zachtheid. De erkenning kwam langzaam maar gestaag: jongere dichters, vooral de generatie van de jaren zeventig, gingen hem als een meester zien, en zijn werk werd in vele talen vertaald, in het Engels vooral door Kimon Friar (With Face to the Wall, 1968; Selected Poems, 1982). Hij overleed op 29 maart 2005 in Athene.

Een gedicht van Sachtouris is meestal kort, geschreven in eenvoudige alledaagse woorden, bijna zonder bijvoeglijke naamwoorden en zonder retoriek. Toch is wat erin gebeurt vreemd en vaak angstaanjagend. Steeds dezelfde figuren duiken op: bloedende vogels, gewonde engelen, angstige kinderen, lege huizen, de rood geworden zon, een klop op de deur. De beelden volgen elkaar op met de logica van de droom, en de lezer krijgt nooit te horen wat ze betekenen.

Critici hebben zijn wereld een wereld van nachtmerries genoemd, en het is onmogelijk er niet de schaduw van de jaren veertig in te zien: honger, geweld, angst, de klop op de deur in de nacht. Maar Sachtouris beschrijft de geschiedenis nooit rechtstreeks. Hij verandert haar in mythe, in terugkerende figuren, de vergeten vrouw, de vreemdeling, het dode kind, de bloedende zon, die van boek tot boek terugkomen.

De titels alleen al tekenen dit landschap: Η λησμονημένη (De vergetene, 1945), Παραλογαίς (Ballades, 1948), genoemd naar de παραλογές, een soort Griekse volksballade, Με το πρόσωπο στον τοίχο (Met het gezicht naar de muur, 1952), Τα στίγματα (Stigmata, 1962), Το σκεύος (Het vat, 1971) en Εκτοπλάσματα (Ectoplasma's, 1986). Zijn spaarzaamheid van middelen, de manier waarop een paar gewone woorden zich kunnen openen naar gruwel of tederheid, beïnvloedde veel jongere dichters.

Sachtouris is bij het grote publiek minder bekend dan Seferis, Elytis of Ritsos, en geen populaire liederen hebben zijn gedichten tot gemeengoed gemaakt. Maar onder dichters en serieuze lezers is zijn aanzien zeer hoog, en zijn gedichten staan in elke bloemlezing van moderne Griekse poëzie en in universitaire colleges over de naoorlogse literatuur. Zijn verzamelde gedichten blijven in druk, en een lezer kan ze in enkele avonden doorwerken. Een goede ingang is een handvol gedichten uit Με το πρόσωπο στον τοίχο langzaam hardop te lezen en op te merken hoe weinig woorden hij nodig heeft. Vergelijk ze daarna met de surrealistische gedichten van Engonopoulos, zijn vriend en oudere collega.

• Hij was een afstammeling van Georgios Sachtouris, een admiraal van Hydra in de Revolutie van 1821.
• Hij won in 1962 een Staatsprijs voor Τα στίγματα en in 1987 de Eerste Staatsprijs voor Poëzie voor Εκτοπλάσματα.
• Zijn boeken zijn heel dun; sommige van zijn beroemdste gedichten tellen maar een paar regels.
• Hij stond dicht bij de Griekse surrealisten, maar sloot zich nooit bij hun beweging aan.