Wiktoria Theodoru

Wiktoria Theodoru urodziła się w Chanii na Krecie. Lokalna gazeta Χανιώτικα Νέα podaje datę 22 grudnia 1925 roku; kilka rekordów bibliotecznych i archiwalnych podaje rok 1926. Jej matka była Kretenką, a ojciec malarzem ikon z Serbii. Jako uczennica przeżyła niemiecką inwazję na Kretę w 1941 roku, a jako nastolatka wstąpiła do ΕΠΟΝ, młodzieżowej organizacji ruchu oporu.

Po wojnie przeniosła się do Aten i rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Ateńskiego. W czasie wojny domowej aresztowano ją jako lewicową studentkę i zesłano najpierw do obozu kobiet na Chios, potem na Trikeri i Makronisos, a w końcu ponownie na Trikeri. Źródła datują początek zesłania na 1947 lub 1948 rok. Odmówiła podpisania δήλωση μετανοίας (deklaracji skruchy), oświadczenia, którego obozy żądały od więźniów. Pod koniec 1952 roku, według prasy z Chanii, zwolniono ją jako αδειούχος εξόριστη (zesłankę na przepustce) dzięki staraniom Charidimosa Spanudakisa, krajana z Krety, którego poślubiła w 1955 roku.

Później ukończyła studia z filologii klasycznej i mieszkała w Atenach. Jej pierwsze wiersze ukazały się w czasopiśmie Επιθεώρηση Τέχνης (Przegląd Sztuki) w 1955 roku. W 1998 roku przekazała swoje papiery Archiwum Współczesnej Historii Społecznej (ΑΣΚΙ). Zmarła w lutym 2019 roku i została pochowana na cmentarzu Zografu w Atenach.

Pierwszy tom Theodoru, Εγκώμιο (Pochwała), ukazał się w 1957 roku. Po nim przyszło jeszcze jedenaście, w tym Βορεινό προάστιο (Północne przedmieście, 1966), Ουρανία (Urania, 1978), Άρειος ύπνος (Sen Aresa, 1983), Η νυχτωδία των συνόρων (Nocna pieśń granic, 1986) i Ευνοημένοι (Uprzywilejowani, 1998). Krytycy zaliczają ją do pierwszego powojennego pokolenia greckich poetów. Jej wiersze wyrastają z przeżytego doświadczenia, a woda, morze i kreteńskie wybrzeże powracają w nich raz po raz. Άρειος ύπνος zainspirował niemiecki cmentarz wojenny w Maleme koło Chanii; tom podważa honory oddawane tam poległym żołnierzom armii najeźdźczej.

Jej proza jest ściśle związana z latami obozowymi. Στρατόπεδα γυναικών (Obozy kobiet, 1975) to nie jej własne wspomnienia, lecz opracowane przez nią wydanie dziewięciu zeszytów, w których kobiety więzione na Chios, Trikeri i Makronisos w latach 1947–1951 zapisywały swoje przeżycia. Więźniarki ukryły zeszyty; uczona Roza Imwrioti, również zesłanka, przechowała je, a później przekazała Theodoru. W 1996 roku wraz ze Stowarzyszeniem Politycznych Zesłanek opracowała też album fotograficzny Γυναίκες εξόριστες στα στρατόπεδα του εμφυλίου (Zesłane kobiety w obozach wojny domowej). Do innych jej książek prozą należy Ο Τράικο (Trajko, 1982). Tłumaczyła też poezję z francuskiego i z języków słowiańskich, a jej własne wiersze ukazały się po francusku jako Poèmes choisis (2001).

Papiery Theodoru, w tym zeszyty i protesty pisane przez zesłane kobiety oraz wiersze, które napisała na Makronisos i Trikeri, przechowuje Archiwum Współczesnej Historii Społecznej (ΑΣΚΙ). W lipcu 2019 roku Centrum Literatury Kreteńskiej i Akademia Prawosławna Krety zorganizowały w Kolimbari koło Chanii dzień wykładów poświęcony jej pamięci. Dla uczących się jej dzieło jest staranną lekcją tego, czyja pamięć przemawia. Przeczytaj podtytuł Στρατόπεδα γυναικών, który mówi o zeszytach z relacjami więzionych kobiet. Potem napisz dwa własne zdania. Najpierw relację: Το 2010 η Θεοδώρου είπε ότι η ποίηση ήταν γι’ αυτήν καταφύγιο (W 2010 roku Theodoru powiedziała, że poezja była dla niej schronieniem). Następnie własne, datowane wspomnienie: Θυμάμαι ότι το 2015… (Pamiętam, że w 2015 roku…). Porównaj użyte czasowniki i czasy.

• Jej ojciec był malarzem ikon z Serbii, a ona później tłumaczyła poezję z języków słowiańskich.
• Zeszyty ze Στρατόπεδα γυναικών zostały ukryte przez więźniarki, zanim do niej trafiły.
• Przez całe zesłanie odmawiała podpisania deklaracji skruchy.
• Jej tom Άρειος ύπνος zainspirował cmentarz wojenny w pobliżu rodzinnego miasta.