Manolis Chiotis

Manolis Chiotis werd op 21 maart 1921 in Thessaloniki geboren (sommige bronnen noemen 1920). Hij was een wonderkind: naast de bouzouki leerde hij gitaar, viool en oud, en als tiener speelde hij al beroepsmatig en maakte hij platen. Eind jaren dertig verhuisde hij naar Athene, waar de platenindustrie zat, en al snel wilde elke zanger hem in de studio. Zijn snelheid en precisie leken op niets wat de rebetikowereld ooit had gehoord.

Na de oorlog, in de jaren veertig en vijftig, werd hij een ster van de Atheense nachtclubs, als speler en als componist. Hij werkte met de grote stemmen van zijn tijd en zijn platen verkochten goed. In 1959 trouwde hij met de jonge zangeres Mary Linda (Μαίρη Λίντα), en samen vormden ze een duo dat eind jaren vijftig en in de jaren zestig enorm populair was, in Griekenland en onder Griekse gemeenschappen in het buitenland.

In de jaren zestig toerde Chiotis meermaals door de Verenigde Staten, waar hij speelde voor Grieks-Amerikaans publiek en voor Amerikaanse luisteraars die nieuwsgierig waren naar de bouzouki, die de film Nooit op zondag (1960) beroemd had gemaakt; in 1964 speelde het paar zelfs in het Witte Huis voor president Lyndon B. Johnson. Hij was een zware roker en een nachtmens, en zijn gezondheid begaf het vroeg. Hij stierf in Athene op 21 maart 1970, op zijn negenenveertigste verjaardag. Zijn platen zijn nooit opgehouden opnieuw uit te komen.

Chiotis veranderde de bouzouki zelf. De traditionele rebetikobouzouki had drie snarenparen. Rond het midden van de jaren vijftig begon Chiotis een instrument met vier paren (τετράχορδο μπουζούκι) te bespelen, gestemd als de bovenste vier snaren van een gitaar. Dat gaf hem een groter bereik en liet hem akkoorden en snelle loopjes spelen in de stijl van een jazz- of flamencogitarist. Op het podium gebruikte hij ook versterking. Puristen klaagden, maar de vierkorige bouzouki won: het is het instrument dat de meeste Griekse bouzoukispelers vandaag gebruiken.

Als componist en arrangeur opende hij het Griekse populaire lied (λαϊκό) voor de wereld. In zijn liedjes hoor je Latijns-Amerikaanse ritmes zoals de mambo en de bolero, en vleugjes jazz. Tot zijn eigen liedjes behoren Παρτίδες (1950), opgenomen met Stella Haskil, en, met Mary Linda, Εγώ θα τα πληρώσω (Ik zal ervoor betalen, 1958) en Θεσσαλονίκη μου (Mijn Thessaloniki, 1961), een liefdeslied voor zijn geboortestad.

Zijn beroemdste opname is echter niet zijn eigen lied. In 1960 nam Mikis Theodorakis zijn liedcyclus Επιτάφιος (Epitafios) op, op gedichten van Jannis Ritsos, met de zanger Grigoris Bithikotsis, en Chiotis speelde de bouzouki. Die plaat, die de woorden van een groot dichter naar de populaire muziek bracht, dankt veel van haar glans aan zijn spel.

Wie Chiotis wil horen, begint met de Epitafios van Theodorakis en Bithikotsis uit 1960 en luistert naar de bouzouki tussen de coupletten; zoek daarna zijn instrumentale opnamen, waar zijn snelheid het best te horen is. Elke bouzoukispeler in Griekenland bespeelt vandaag het vierkorige instrument dat hij tot standaard maakte, en velen leren zijn solo's nog noot voor noot. De Griekse radio en televisie herdenken hem geregeld op de verjaardag van zijn geboorte en dood, 21 maart. Zijn duetten met Mary Linda zijn een vaste waarde in programma's over de gouden eeuw van het Griekse populaire lied, en Θεσσαλονίκη μου wordt in zijn geboortestad nog altijd gezongen.

• Hij werd geboren en stierf op dezelfde datum, 21 maart, in 1921 en 1970.
• Naast bouzouki kon hij gitaar, viool en oud spelen.
• De vierkorige bouzouki die hij populair maakte, is nu het standaardinstrument in Griekenland.
• Hij speelde bouzouki op Theodorakis' eerste opname van de Epitafios in 1960.