Manolis Chiotis

Manolis Chiotis urodził się w Salonikach 21 marca 1921 roku (niektóre źródła podają 1920). Był cudownym dzieckiem: oprócz buzuki nauczył się gry na gitarze, skrzypcach i udzie, a jeszcze jako nastolatek grał zawodowo i nagrywał płyty. Pod koniec lat trzydziestych przeniósł się do Aten, gdzie mieścił się przemysł fonograficzny, i wkrótce każdy śpiewak chciał go mieć w studiu. Jego szybkość i precyzja nie przypominały niczego, co świat rebetiko kiedykolwiek słyszał.

Po wojnie, w latach czterdziestych i pięćdziesiątych, stał się gwiazdą ateńskich klubów nocnych, zarówno jako muzyk, jak i kompozytor. Współpracował z wielkimi głosami epoki, a jego płyty sprzedawały się szeroko. W 1959 roku ożenił się z młodą piosenkarką Mary Lindą (Μαίρη Λίντα), i oboje stworzyli duet niezwykle popularny pod koniec lat pięćdziesiątych i w latach sześćdziesiątych, w Grecji i wśród greckich społeczności za granicą.

W latach sześćdziesiątych Chiotis kilkakrotnie koncertował w Stanach Zjednoczonych, grając dla publiczności grecko-amerykańskiej i dla amerykańskich słuchaczy zaciekawionych buzuki, które rozsławił film Nigdy w niedzielę (1960); w 1964 roku para zagrała nawet w Białym Domu dla prezydenta Lyndona B. Johnsona. Był nałogowym palaczem i człowiekiem nocy, a zdrowie wcześnie go zawiodło. Zmarł w Atenach 21 marca 1970 roku, w swoje czterdzieste dziewiąte urodziny. Jego płyty wciąż są wznawiane.

Chiotis zmienił samo buzuki. Tradycyjne buzuki rebetiko miało trzy pary strun. Około połowy lat pięćdziesiątych Chiotis zaczął grać na instrumencie z czterema parami (τετράχορδο μπουζούκι), strojonym jak cztery najwyższe struny gitary. Dało mu to szerszą skalę i pozwoliło grać akordy i szybkie pasaże w stylu gitarzysty jazzowego lub flamenco. Na scenie używał też nagłośnienia. Puryści narzekali, ale czterochórowe buzuki zwyciężyło: na nim gra dziś większość greckich buzukistów.

Jako kompozytor i aranżer otworzył grecką piosenkę popularną (λαϊκό) na świat. W jego piosenkach słychać rytmy latynoamerykańskie, takie jak mambo i bolero, oraz akcenty jazzowe. Wśród jego własnych piosenek są Παρτίδες (1950), nagrana ze Stellą Haskil, oraz, z Mary Lindą, Εγώ θα τα πληρώσω (Ja za to zapłacę, 1958) i Θεσσαλονίκη μου (Moje Saloniki, 1961), miłosna piosenka o rodzinnym mieście.

Jego najsłynniejsze nagranie nie jest jednak jego własną piosenką. W 1960 roku Mikis Theodorakis nagrał swój cykl pieśni Επιτάφιος (Epitafios) do wierszy Jannisa Ritsosa ze śpiewakiem Grigorisem Bithikotsisem, a na buzuki grał Chiotis. Ta płyta, która wniosła słowa wielkiego poety do muzyki popularnej, w dużej mierze zawdzięcza swój blask jego grze.

Aby posłuchać Chiotisa, zacznij od Epitafiosu Theodorakisa i Bithikotsisa z 1960 roku i wsłuchaj się w buzuki między zwrotkami; potem poszukaj jego nagrań instrumentalnych, w których najlepiej słychać jego szybkość. Każdy buzukista w Grecji gra dziś na czterochórowym instrumencie, który on uczynił standardem, a wielu wciąż uczy się jego solówek nuta po nucie. Greckie radio i telewizja regularnie wspominają go w rocznicę jego urodzin i śmierci, 21 marca. Jego duety z Mary Lindą to stały punkt programów o złotej erze greckiej piosenki popularnej, a Θεσσαλονίκη μου wciąż śpiewa się w jego rodzinnym mieście.

• Urodził się i zmarł tego samego dnia, 21 marca, w 1921 i 1970 roku.
• Oprócz buzuki grał na gitarze, skrzypcach i udzie.
• Spopularyzowane przez niego czterochórowe buzuki jest dziś standardowym instrumentem w Grecji.
• Grał na buzuki w pierwszym nagraniu Epitafiosu Theodorakisa w 1960 roku.