Stobajos

Poza jego księgą o Stobajosie nie wiadomo prawie nic. Jego przydomek, Στοβαῖος, znaczy „ze Stobi”, starożytnego miasta rzymskiej prowincji Macedonii, którego ruiny leżą koło Gradska w dzisiejszej Macedonii Północnej. Bizantyjski uczony Focjusz z IX wieku, który czytał całe dzieło, nazywa go Ἰωάννης ὁ Στοβαῖος (Jan ze Stobi) i pozostaje naszym głównym świadkiem. Stobajos cytuje pisarzy IV wieku n.e., takich jak Jamblich i Temistiusz, nie mógł więc żyć wcześniej niż oni. Zwykle umieszcza się go w V wieku, ale badacze spierają się, czy działał na początku, czy pod koniec tego stulecia.

Według Focjusza Stobajos zadedykował zbiór własnemu synowi, Septymiuszowi. Mówi, że zebrał fragmenty, aby kształtować i doskonalić naturę chłopca, dość słabą w zapamiętywaniu tego, co czytał. Niektórzy współcześni badacze wątpią, czy to wyjaśnia całe dzieło, które wydaje się zbyt obszerne i uczone, by było tylko podręcznikiem od ojca dla syna. Jego imię, Ioannes, było częste wśród chrześcijan, a jednak nie cytuje on żadnego chrześcijańskiego pisarza, więc jego religia pozostaje niepewna. Nic pewnego nie wiadomo o jego nauczycielach, karierze ani dacie śmierci.

Focjusz opisuje Antologię (Ἀνθολόγιον) jako cztery księgi w dwóch tomach „wyjątków, powiedzeń i pouczeń”, łącznie 208 rozdziałów. Księga 1 dotyczy głównie natury i kosmosu: Boga, losu, czasu, gwiazd i zmysłów. Księga 2 zaczyna się od języka, retoryki i poezji, a potem przechodzi do etyki. Księgi 3 i 4 obejmują cnoty i wady, a następnie państwo, małżeństwo, dzieci, bogactwo, starość i śmierć. Każdy rozdział ma tytuł, często w formie Περὶ… (O…), a pod nim następują fragmenty, każdy poprzedzony krótkim oznaczeniem z imieniem autora i często tytułem dzieła.

Księga 3, rozdział 21, Περὶ τοῦ Γνῶθι σαυτόν (O „Poznaj samego siebie”), pokazuje metodę. Otwiera go wers komediopisarza Filemona: „Skoro jesteś człowiekiem, wiedz to i pamiętaj zawsze.” Kilka pozycji dalej, pod oznaczeniem Μενάνδρου Θρασυλέοντος (Menander, z „Trazyleona”), mówca wręcz zarzuca, że „poznaj innych” byłoby radą bardziej użyteczną. Słowa należą do Menandra; Stobajos tylko je wybrał i postawił obok słynnej maksymy. Średniowieczni kopiści podzielili dzieło na Eklogi (księgi 1–2) i Florilegium (księgi 3–4), a niektóre części przetrwały tylko w skróconej formie. Mimo to zachowuje ono wiele wersów z zaginionych dramatów, zwłaszcza Eurypidesa, oraz sentencje filozofów takich jak Demokryt.

Stobajos zostawił nowogreckiemu gotową ramę do mówienia o tekstach. Ανθολογία pochodzi od hellenistycznego ἀνθολογία, „zbieranie kwiatów”, i dziś oznacza każdy zbiór wierszy lub prozy, od antologii nowogreckiej poezji po Antologię Palatyńską. Γνώθι σαυτόν, motto jego rozdziału 21, to wciąż znane greckie powiedzenie. Ruiny Stobi z rzymskim teatrem można zwiedzać koło Gradska w Macedonii Północnej. Spróbuj: obejrzyj wenecką stronę z 1536 roku, która towarzyszy temu profilowi, i znajdź na prawym marginesie oznaczenia źródeł Εὐριπίδου (Eurypidesa) i Πλάτωνος (Platona). Potem napisz dwa zdania po nowogrecku, które rozdzielają głosy: Το απόσπασμα είναι του Μενάνδρου (Fragment jest autorstwa Menandra) i Ο Στοβαίος το επέλεξε και το ταξινόμησε (Stobajos go wybrał i uporządkował).

• Focjusz naliczył 208 rozdziałów w czterech księgach Antologii.
• Łaciński przekład Conrada Gesnera, wydrukowany w Zurychu w 1543 roku, zapowiadał około 250 cytowanych autorów; późniejsi badacze naliczyli ponad 500.
• Eklogi wydrukowano po grecku po raz pierwszy dopiero w 1575 roku, w drukarni Christophe’a Plantina, prawie czterdzieści lat po ukazaniu się Florilegium w Wenecji w 1536 roku.
• Rozdział 21 opowiada też historię zaczerpniętą od Eliana: po pokonaniu Ateńczyków pod Cheroneą Filip II Macedoński kazał słudze przypominać sobie każdego ranka, że jest człowiekiem.