Herodot

Herodot urodził się około 484 p.n.e. w Halikarnasie, dzisiejszym Bodrum na wybrzeżu Turcji, greckim mieście pod panowaniem perskim o mieszanej, greckiej i karyjskiej ludności; jego ojciec nosił karyjskie imię Lyxes. Rodzina sprzeciwiła się miejscowemu tyranowi Lygdamisowi, krewny Herodota, poeta epicki Panyassis, został zabity, a Herodot spędził pewien czas na wygnaniu na Samos. Wydaje się, że wrócił, by pomóc obalić tyrana, a potem wyjechał na dobre.

Potem nastąpiły podróże, które wypełniają jego księgę: w górę Nilu aż do Elefantyny, do Babilonu, do Scytów na północnym wybrzeżu Morza Czarnego, do Cyreny w Libii i po całym Morzu Egejskim. Gdziekolwiek dotarł, pytał kapłanów, przewodników i kupców, co wiedzą, i odnotowywał, kiedy im wierzył, a kiedy nie. W Atenach, u szczytu władzy Peryklesa, publicznie czytał swoje dzieło, zaprzyjaźnił się z Sofoklesem i według późniejszego źródła miasto przegłosowało przyznanie mu wysokiej nagrody.

W 444 lub 443 p.n.e. przyłączył się do nowej kolonii Turioi w południowej Italii, zakładanej przez Ateny. Prawdopodobnie zmarł tam około 425 p.n.e., choć jedna z tradycji umieszcza jego grób w Pelli w Macedonii. Pisał dialektem jońskim, mową wschodniego Morza Egejskiego, a epigramat nagrobny nazywał go „panem historii jońskiej”.

Ιστορίαι (Dzieje) mają, jak mówi pierwsze zdanie, utrwalić wielkie czyny Greków i barbarzyńców, aby czas ich nie zatarł, oraz wyjaśnić, dlaczego ze sobą walczyli. Dziewięć ksiąg, którym aleksandryjscy wydawcy nadali później imiona dziewięciu Muz, zaczyna się od Krezusa z Lidii i mądrego Ateńczyka Solona, który mówi bogatemu królowi, że nikogo nie można nazwać szczęśliwym przed śmiercią. Następnie śledzą wzrost potęgi Persji za Cyrusa, Kambyzesa, Dariusza i Kserksesa, z długimi dygresjami o podbitych przez nich krainach: Egipt z piramidami, krokodylami i balsamistami zajmuje całą księgę 2.

Księgi od 6 do 9 to same wojny perskie: biegacz wysłany do Sparty i natarcie pod Maratonem w 490 roku; Kserkses przerzucający most przez Hellespont i każący chłostać morze; Leonidas i trzystu pod Termopilami, których epitafium przytacza; drewniane mury z wyroczni i pułapka pod Salaminą; Plateje i Mykale w 479 roku.

Między bitwami znajdują się opowieści, które wszyscy pamiętają: Gyges zmuszony do podglądania królowej Kandaulesa; Polikrates z Samos, który wrzuca swój pierścień do morza, a ten wraca do niego w rybie; Arion niesiony do domu przez delfina; Kleobis i Biton. Herodot relacjonuje to, co mu opowiedziano, często w kilku wersjach, i mówi otwarcie: „Nie wierzę w to, ale to zapisuję”. To połączenie ciekawości, bezstronności i radości z dobrej opowieści sprawia, że księgę czyta się nieprzerwanie do dziś.

Każde greckie dziecko czyta Herodota: wybrane opowieści z Dziejów, w przekładzie na nowogrecki, wchodzą w skład kursu literatury starożytnej w pierwszej klasie gimnazjum, obok Odysei. Zwroty, które przeszły przez niego, to codzienna greka: ο πατέρας της ιστορίας („ojciec historii”), „Egipt jest darem Nilu” i spartańskie epitafium Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις („Przechodniu, powiedz Lacedemończykom”), wyryte na współczesnym pomniku pod Termopilami, które to on ocalił. Ulice o nazwie Ηροδότου są w całej Grecji, a opowieści Herodota na tej stronie, Krezus i Solon, pierścień Polikratesa i delfin Ariona, są opowiedziane na trzech różnych poziomach, abyś mógł zacząć tam, gdzie jesteś.

• Podział na dziewięć ksiąg nazwanych imionami Muz wprowadzili późniejsi wydawcy; sam Herodot napisał po prostu jedno długie „badanie”.
• Plutarch napisał cały esej zatytułowany O złośliwości Herodota, zarzucając mu niesprawiedliwość wobec Teb i Koryntu; krytycy nazywali go zarówno ojcem historii, jak i ojcem kłamstw.
• Jest naszym jedynym źródłem o maratońskim biegaczu Filippidesie, który w jego wersji biegnie z Aten do Sparty prosić o pomoc, a nie z Maratonu do Aten.
• Opisuje krok po kroku egipską technikę mumifikacji, łącznie z hakiem, którym wyciągano mózg przez nos.