Nikolaos Politis

Politis urodził się w Kalamacie w marcu 1852 roku i dorastał w Atenach, gdzie studiował na uniwersytecie. Już jako student fascynowały go wierzenia i opowieści zwykłych ludzi, a swoje pierwsze studia o nowogreckiej mitologii, o nereidach, smokach i mojrach wiejskich wierzeń, opublikował, mając zaledwie dwadzieścia kilka lat. Następnie kontynuował naukę w Niemczech, w Monachium, a doktorat uzyskał w Erlangen; tam zetknął się z nową europejską nauką o folklorze i z mitologią porównawczą.

Po powrocie do Aten w 1890 roku został profesorem mitologii i archeologii greckiej na Uniwersytecie Ateńskim, katedrę tę zajmował przez trzy dekady i wykształcił całe pokolenie badaczy. W 1884 roku zaproponował słowo λαογραφία (laografia, „pisanie o ludzie”) na określenie badań kultury ludowej i od tej pory jest to grecka nazwa dyscypliny. W latach 1908–1909 założył Greckie Towarzystwo Folklorystyczne i jego czasopismo Λαογραφία, a w 1918 roku utworzył archiwum materiałów folklorystycznych, które później stało się Centrum Badań nad Folklorem Greckim Akademii Ateńskiej.

Politis był również osobą publiczną, zaangażowaną w debaty swojej epoki o edukacji, języku i historii narodowej. Za jego pracą stało polityczne pytanie XIX wieku: jak odpowiedzieć tym, którzy, jak niemiecki historyk Fallmerayer, negowali wszelką ciągłość między starożytnymi a współczesnymi Grekami. Zmarł w Atenach 12 stycznia 1921 roku.

Metodą Politisa było systematyczne zbieranie i porównywanie. Gromadził materiał z własnych podróży, od nauczycieli, księży i korespondentów ze wszystkich zakątków greckiego świata oraz z wcześniejszych zbiorów, i porządkował go tematycznie, śledząc każde wierzenie, zwyczaj czy opowieść przez Bizancjum aż do starożytności i porównując je z sąsiednimi ludami Bałkanów i Europy. Traktował kulturę ludową nie jako osobliwy przesąd, lecz jako żywą tradycję godną badań naukowych.

Jego wielki zbiór przysłów, Παροιμίαι (Przysłowia), wydany w czterech tomach w latach 1899–1902, objaśnia pochodzenie i warianty tysięcy greckich powiedzeń. Dwa tomy Παραδόσεις (Podania, 1904) gromadzą lokalne legendy: o marmurowym cesarzu, który śpi pod Konstantynopolem, czekając na przebudzenie, o ostatniej liturgii w Hagii Sofii, o nawiedzonych mostach, zakopanych skarbach i świętych chroniących wioskę. Jego Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού (Wybór pieśni narodu greckiego, 1914) przyniósł starannie opracowaną antologię pieśni ludowych, od pieśni o Digenisie i klefcie po lamenty, pieśni miłosne i balladę o moście w Arcie, i utrwalił teksty, których szkoła uczy do dziś.

Jego podejście ukształtował patriotyzm epoki, a późniejsi badacze zakwestionowali niektóre jego założenia dotyczące ciągłości. Ale zbiory, archiwum i dyscyplina, które stworzył, pozostają fundamentem greckich badań folklorystycznych.

Jeśli czytaliście grecką szkolną antologię, czytaliście Politisa: legendy o marmurowym cesarzu i o Hagii Sofii oraz pieśni o moście w Arcie i o Zmarłym Bracie drukuje się zwykle w ustalonych przez niego tekstach. Jego Παραδόσεις są wciąż wznawiane i stanowią doskonałą krótką lekturę dla zaawansowanego ucznia. Centrum Badań nad Folklorem Greckim Akademii Ateńskiej, spadkobierca jego archiwum, przechowuje rękopisy, nagrania i fotografie z całej Grecji. A za każdym razem, gdy Grek objaśnia przysłowie w rodzaju „Όποιος βιάζεται σκοντάφτει” (Kto się spieszy, ten się potyka), robi, nie wiedząc o tym, to, co Politis robił przez pięćdziesiąt lat.

• W 1884 roku ukuł greckie słowo λαογραφία (folklorystyka).
• Publikował studia o nowogreckiej mitologii ludowej, mając zaledwie dwadzieścia kilka lat.
• Jego zbiór przysłów liczy cztery tomy.
• Archiwum, które założył w 1918 roku, rozrosło się w centrum badawcze Akademii Ateńskiej.