Theo Angelopoulos

Angelopoulos urodził się w Atenach 27 kwietnia 1935 roku jako syn sklepikarza. Miał dziewięć lat podczas walk ulicznych w grudniu 1944 roku, kiedy aresztowano jego ojca, a rodzina szukała go wśród zabitych; później mówił, że te tygodnie dały mu obrazy całej jego twórczości. Studiował prawo na Uniwersytecie Ateńskim, odbył służbę wojskową i w 1961 roku wyjechał do Paryża, najpierw na Sorbonę, a potem do szkoły filmowej IDHEC, którą porzucił po kłótni z wykładowcami. Wrócił w 1964 roku i pisał recenzje filmowe dla lewicowego dziennika Δημοκρατική Αλλαγή, dopóki zamach stanu pułkowników w 1967 roku go nie zamknął.

Jego pierwszy film fabularny, Αναπαράσταση (Rekonstrukcja, 1970), nakręcony na czarno-białej taśmie w wymierającej wsi w Epirze, zdobył nagrody festiwalu w Salonikach i zapowiedział nowe kino greckie. W czasie dyktatury i po niej nakręcił filmy, na których opiera się jego sława, ze stałą ekipą: operatorem Jorgosem Arwanitisem, scenarzystą Toninem Guerrą, dawnym współpracownikiem Felliniego, i od 1984 roku kompozytorką Eleni Karaindru. W latach 80. i 90. pracował z międzynarodowymi gwiazdami, Marcellem Mastroiannim, Harveyem Keitelem, Brunonem Ganzem, Willemem Dafoe, nie zmieniając metody, i zebrał najważniejsze europejskie nagrody.

24 stycznia 2012 roku, podczas zdjęć do Η άλλη θάλασσα (Inne morze) w Drapetsonie, w pobliżu portu w Pireusie, przechodził przez ulicę, gdy potrącił go motocykl; zmarł w szpitalu tej samej nocy, w wieku siedemdziesięciu sześciu lat. Filmu nigdy nie ukończono.

Styl Angelopoulosa da się opisać jednym zdaniem, a jego przyswojenie zajmuje całe życie. Ujęcie trwa minuty, nie sekundy; kamera powoli panoramuje krajobraz deszczu, śniegu i mgły, przez który idą małe postacie; jedno ujęcie może zawierać kilka lat, a aktorzy zmieniają kostiumy, gdy kamera się obraca; dialogów jest niewiele, a uczucie niesie muzyka, w późniejszych filmach żałobne obój i akordeon Karaindru. Miejscami akcji są grecka północ, Saloniki, góry Epiru, jeziora i granice Macedonii.

Jego tematem była historia Grecji tak, jak przeżyli ją ci, którzy jej nie tworzyli. Ο Θίασος (Komedianci, 1975), trwający prawie cztery godziny, śledzi trupę aktorów próbujących wystawić pasterski melodramat Γκόλφω, podczas gdy dyktatura Metaksasa, okupacja, ruch oporu i wojna domowa im przerywają; film powstał za rządów pułkowników i wszedł na ekrany po ich upadku. Ταξίδι στα Κύθηρα (Podróż na Kyterę, 1984) sprowadza ze Związku Radzieckiego starego komunistę wygnańca do kraju, który już go nie chce. Τοπίο στην ομίχλη (Pejzaż we mgle, 1988) wysyła dwoje dzieci pociągiem na północ, by odnalazły ojca, który może wcale nie istnieć. Το βλέμμα του Οδυσσέα (Spojrzenie Odyseusza, 1995, Grand Prix w Cannes) towarzyszy grecko-amerykańskiemu reżyserowi w podróży przez Bałkany do oblężonego Sarajewa w poszukiwaniu pierwszego filmu, jaki kiedykolwiek tam nakręcono. Μια αιωνιότητα και μια μέρα (Wieczność i jeden dzień, 1998, Złota Palma) daje umierającemu poecie w Salonikach ostatni dzień z albańskim dzieckiem ulicy.

Zacznij od Τοπίο στην ομίχλη, najprzystępniejszego z jego filmów, albo od ścieżek dźwiękowych Eleni Karaindru do Spojrzenia Odyseusza i Wieczności i jednego dnia, których w Grecji słucha się daleko poza kinem; temat z Ταξίδι στα Κύθηρα rozpoznaje się od razu. Greccy krytycy regularnie wybierają Ο Θίασος najlepszym greckim filmem wszech czasów, a ERT pokazuje jego filmy w rocznice. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Salonikach, gdzie zdobył pierwsze nagrody, organizuje retrospektywy jego twórczości, a Grecka Filmoteka w Atenach przechowuje jego kopie. Przymiotnik αγγελοπουλικός wszedł do greki na określenie każdego powolnego, zamglonego, długiego ujęcia i bywa używany z podziwem, a czasem z uśmiechem. Jego śmierć na drodze w Drapetsonie, w trakcie pracy nad filmem o greckim kryzysie, wspomina się jako jeden ze smutniejszych przypisów tamtych lat.

• Wieczność i jeden dzień (1998) pozostaje jedynym greckim filmem, który zdobył Złotą Palmę w Cannes.
• Komedianci trwają prawie cztery godziny i składają się tylko z około osiemdziesięciu ujęć; niektóre pojedyncze ujęcia obejmują kilka lat historii.
• Został wyrzucony z paryskiej szkoły filmowej IDHEC po sporach z wykładowcami i nauczył się rzemiosła, oglądając filmy i pisząc o nich.
• Zmarł w 2012 roku podczas zdjęć do filmu o greckim kryzysie zadłużenia, Inne morze, którego nigdy nie ukończono.