Życie
Anna Tabaki (zapisywana też jako Tampaki) urodziła się w Pireusie. Uczęszczała do grecko-francuskiej szkoły Jeanne d’Arc i ukończyła filologię grecką i francuską na Wydziale Filozoficznym w Atenach. Stypendium rządu francuskiego zaprowadziło ją na studia podyplomowe do Clermont-Ferrand i na Sorbonę, gdzie w Instytucie Nowogreckim była uczennicą historyka literatury K. Th. Dimarasa. Była też stypendystką Fundacji Aleksandra S. Onassisa i uzyskała doktorat w École des Hautes Études en Sciences Sociales w Paryżu. Jej rozprawa o teatrze nowogreckim, datowana w bibliografii uniwersytetu na 1995 rok, ukazała się w 2001 roku jako francuska książka Le théâtre néohellénique.
W latach 1980–2000 była badaczką w Ośrodku Badań Nowogreckich Narodowej Greckiej Fundacji Badawczej, a w latach 1997–2012 kierowniczką naukową projektu badawczego Νεοελληνικές Μεταφράσεις (Przekłady nowogreckie). W latach 1995–2000 wykładała historię teatru nowogreckiego na Uniwersytecie w Patras. W 1999 roku Wydział Studiów Teatralnych Uniwersytetu Ateńskiego wybrał ją na profesora nadzwyczajnego, a w 2004 roku na profesora zwyczajnego. Wykładała tam historię teatru nowogreckiego, dramaturgię europejską oraz, na studiach magisterskich, przekład teatralny w teorii i praktyce. W latach 2009–2014 kierowała programem studiów podyplomowych wydziału, a w latach 2015–2017 była jego przewodniczącą. Obecnie jest profesor emerytowaną.
Dzieła
Badania Tabaki łączą literaturoznawstwo porównawcze, historię idei i badania nad przekładem. Jej pierwsza książka, Ο Μολιέρος στη φαναριώτικη παιδεία (Molier w kulturze fanariotów, 1988), analizuje trzy rękopiśmienne przekłady Moliera powstałe w kręgach fanariotów. Η νεοελληνική δραματουργία και οι δυτικές της επιδράσεις (Dramaturgia nowogrecka i jej zachodnie wpływy, 1993) oraz Το νεοελληνικό θέατρο (18ος–19ος αι.) (Teatr nowogrecki, XVIII–XIX wiek, 2005) śledzą, jak sztuki, idee i wzorce sceniczne przemieszczały się między Europą Zachodnią a greckimi widzami.
Περί νεοελληνικού Διαφωτισμού (O oświeceniu nowogreckim, 2004) gromadzi jej studia nad tym ruchem; przekład rumuński ukazał się w Bukareszcie w 2015 roku. Napisała hasła o oświeceniu nowogreckim do Encyclopedia of Greece and the Hellenic Tradition (2000) i do oksfordzkiej Encyclopedia of the Enlightenment (2003). Jej późniejsze prace sięgają XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem recepcji i przekładu teatralnego; w 2020 roku zredagowała tom poświęcony reżyserowi i aktorowi Lefterisowi Wojadzisowi. Wraz z kolegami napisała też ogólnodostępne podręczniki akademickie dla programu Kallipos: jeden o teatrze europejskim od renesansu do XVIII wieku (2015) oraz Ιστορία και δραματολογία του νεοελληνικού θεάτρου, 16ος–20ός αιώνας (Historia i dramaturgia teatru nowogreckiego, XVI–XX wiek, 2023), który koordynowała. We wszystkich tych książkach przekład jawi się jako akt twórczy, dzięki któremu nowe idee i nowe wzorce sceniczne docierały do greckich czytelników.
Dziedzictwo w dzisiejszej Grecji
Badania Tabaki dają studentom teatru greckiego mapę tego, jak europejskie sztuki wchodziły do greki przez przekład, a jej podręcznik Kallipos z 2023 roku udostępnia tę historię bezpłatnie po nowogrecku. Wygłosiła około osiemdziesięciu wykładów i seminariów, w tym w kwietniu 2025 roku wykład online o teatrze europejskiego oświecenia na Uniwersytecie Kreteńskim. Spróbuj ćwiczenia opartego na pełnym tytule jej pierwszej książki: Ο Μολιέρος στη φαναριώτικη παιδεία. Τρεις χειρόγραφες μεταφράσεις (Molier w kulturze fanariotów: trzy przekłady rękopiśmienne). Molier to συγγραφέας (autor); ci, którzy przełożyli jego sztuki na grekę, to μεταφραστές (tłumacze); σκηνοθέτης (reżyser) wystawia sztukę. Następnie otwórz dowolny grecki program teatralny i napisz trzy własne zdania, na przykład: Το έργο το έγραψε ο Μολιέρος. Τη μετάφραση την έκανε… Τη σκηνοθεσία την υπογράφει… (Sztukę napisał Molier. Przekład wykonał… Reżyseria…).
Czy wiesz, że…?
- Jest członkinią Société Voltaire, towarzystwa naukowego poświęconego Wolterowi.
- Jest członkinią założycielką Seminarium Literatury Porównawczej i Historii Idei, utworzonego w 2000 roku.
- Wzięła udział w około 130 międzynarodowych kongresach.
- Oprócz czasopism naukowych pisała dla greckich gazet, takich jak Το Βήμα i Η Καθημερινή.
Najważniejsze dzieła
| Tytuł grecki | Tytuł | Rok |
|---|---|---|
| Ο Μολιέρος στη φαναριώτικη παιδεία. Τρεις χειρόγραφες μεταφράσεις | Molier w kulturze fanariotów: trzy przekłady rękopiśmienne | 1988 |
| Η νεοελληνική δραματουργία και οι δυτικές της επιδράσεις (18ος–19ος αι.) | Dramaturgia nowogrecka i jej zachodnie wpływy (XVIII–XIX w.) | 1993 |
| Le théâtre néohellénique. Genèse et formation | Teatr nowogrecki: geneza i kształtowanie się (po francusku) | 2001 |
| Περί νεοελληνικού Διαφωτισμού | O oświeceniu nowogreckim | 2004 |
| Το νεοελληνικό θέατρο (18ος–19ος αι.). Ερμηνευτικές προσεγγίσεις | Teatr nowogrecki (XVIII–XIX w.): ujęcia interpretacyjne | 2005 |
| Ιστορία και δραματολογία του νεοελληνικού θεάτρου, 16ος–20ός αιώνας | Historia i dramaturgia teatru nowogreckiego, XVI–XX wiek (koordynatorka, współautorka) | 2023 |
Wers do zapamiętania
Η μετάφραση συντάσσεται επομένως με τη μάχη της πολιτισμικής ανανέωσης.
I metáfrasi syntássetai epoménos me ti máchi tis politismikís ananéosis.
Przekład włącza się zatem w walkę o odnowę kulturową.
