Nikos Panagiotopoulos

Nikos Panagiotopoulos werd in november 1941 geboren in Mytilini, op het eiland Lesbos, in een kleinburgerlijk gezin, en daar zag hij zijn eerste films. Hij studeerde film in Athene en leerde het vak als regieassistent bij Griekse en buitenlandse producties, vooral commerciële publieksfilms; hij haalde vaak herinneringen op aan zijn leertijd bij succesvolle regisseurs zoals Stelios Tatasopoulos. Maar het was Parijs dat hem vormde. Hij woonde er van 1960 tot 1973, volgde filmcursussen aan de Sorbonne en bracht lange uren door in de Cinémathèque française, waar hij de klassiekers van de film op het grote doek ontdekte. Als studenten deelden hij en Theo Angelopoulos zelfs een flat.

Terug in Athene in 1973 maakte hij enkele korte films en daarna zijn eerste speelfilm, Τα χρώματα της ίριδας (De kleuren van de iris, 1974). In zijn latere jaren werkte hij in een opmerkelijk tempo, bijna een film per jaar. Zijn tweede vrouw, kostuumontwerpster Marianna Spanoudaki, ontwierp de kostuums voor zijn producties. Hij schreef ook: een autobiografisch boek, Από το καλάθι των αχρήστων (Uit de prullenmand), en een roman, Τίποτα (Niets).

Hij stierf in januari 2016 aan een hartaanval, 74 jaar oud. Zijn zeventiende film, Η κόρη του Ρέμπραντ (De dochter van Rembrandt), was pas enkele dagen eerder uit de bioscopen verdwenen, en hij had de eerste opnameweek van de volgende, Amor fati, al achter de rug.

Panagiotopoulos weigerde zich aan één stijl te binden. Hij wisselde tussen surrealisme, film noir, melodrama, musical en roadmovie, en in Beautiful People (2001) bewerkte hij zelfs Godards Le Mépris. Hij hield niet van realisme en prediking: «Δεν θέλω να καταγγείλω τίποτα» (Ik wil niets aan de kaak stellen), zei hij tegen de krant Efimerida ton Syntakton. Een assistent noemde zijn films ooit ‘mysteriekomedies’, en hij zei dat hij zijn hele werk graag onder die titel zou plaatsen.

Zijn bekendste film, Οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας (De luiaards van de vruchtbare vallei, 1978), is een bewerking van een roman van Albert Cossery, een in Egypte geboren schrijver die in het Frans schreef. Een rijke vader en zijn drie zonen trekken zich terug in een landhuis en geven zich over aan de slaap, terwijl een jong dienstmeisje al het werk doet; alleen de jongste zoon probeert los te breken. Veel kijkers lazen de film als een allegorie op de dictatuur en op een heersende klasse in verval. Duister en vol symbolen werd hij toch een commercieel succes, en hij won de Gouden Luipaard in Locarno.

Latere films bereikten een breed publiek: Ο εργένης (De vrijgezel, 1997), naar een roman van Vangelis Raptopoulos, en Αυτή η νύχτα μένει (Deze nacht blijft, 1999), waarvan het titellied van Stamatis Kraounakis een enorme hit werd. Delivery (2004), geselecteerd voor de competitie in Venetië, volgt een jonge pizzabezorger op zijn scooter door de verborgen hoeken van Athene.

Panagiotopoulos blijft een buitenbeentje in de Nieuwe Griekse Film: van de generatie van Angelopoulos, maar altijd op zijn eigen pad. Zijn films keren terug in retrospectieven; in 2022 vertoonde bijvoorbeeld het Pera Museum in Istanbul De luiaards van de vruchtbare vallei in het Grieks met ondertitels. Neem voor een B2-opdracht de festivalsynopsis van Delivery en vertel het begin in het Grieks na met woorden voor volgorde en beweging: Πρώτα κατεβαίνει από το λεωφορείο (Eerst stapt hij uit de bus), Μετά κοιμάται στον σταθμό (Dan slaapt hij op het station), Το επόμενο πρωί ψάχνει δουλειά (De volgende ochtend zoekt hij werk). Voeg daarna toe waar hij met zijn scooter heen rijdt. Dit zijn onze eigen oefenzinnen, geen dialogen uit de film. Kunt u een korte scène uit De luiaards bekijken, gebruik dan ondertitels en beschrijf alleen wat u ziet.

• Als studenten in Parijs deelden hij en Theo Angelopoulos een flat, al gingen hun films later heel verschillende kanten op.
• De luiaards van de vruchtbare vallei werd opgenomen in een herenhuis in Kifisia, een groene voorstad ten noorden van Athene.
• Lefteris Vogiatzis won de prijs voor beste acteur op het festival van San Remo voor Ονειρεύομαι τους φίλους μου (Ik droom van mijn vrienden, 1993), naar verhalen van Dimitris Nollas.
• Hij verklaarde zich «υπέρ της ταπεινής τέχνης» (voor bescheiden kunst) en zei dat je in een goedkope film heel vrij bent.