Nikos Panagiotopoulos

Nikos Panagiotopoulos Kasım 1941’de Midilli adasındaki Mitilini’de, küçük burjuva bir ailede doğdu ve ilk filmlerini orada gördü. Atina’da sinema okudu ve mesleği Yunan ve yabancı yapımlarda, çoğunlukla ticari popüler filmlerde yönetmen yardımcısı olarak öğrendi; Stelios Tatasopoulos gibi gişe yönetmenlerinin yanındaki çıraklığını sık sık anlatırdı. Ama onu biçimlendiren şehir Paris’ti. 1960’tan 1973’e kadar orada yaşadı, Sorbonne’da sinema derslerine katıldı ve Fransız Sinematek’inde uzun saatler geçirerek sinemanın klasiklerini büyük perdede keşfetti. Öğrenciyken o ve Theo Angelopoulos aynı daireyi bile paylaştılar.

1973’te Atina’ya dönünce birkaç kısa film, ardından ilk uzun filmi Τα χρώματα της ίριδας (İrisin Renkleri, 1974) yaptı. Son yıllarında dikkat çekici bir hızla, neredeyse yılda bir film çekti. İkinci eşi, kostüm tasarımcısı Marianna Spanoudaki, yapımlarının kostümlerini tasarladı. Yazdı da: otobiyografik bir kitap, Από το καλάθι των αχρήστων (Çöp Sepetinden), ve bir roman, Τίποτα (Hiçbir Şey).

Ocak 2016’da 74 yaşında kalp krizinden öldü. On yedinci filmi Η κόρη του Ρέμπραντ (Rembrandt’ın Kızı) yalnızca birkaç gün önce gösterimden kalkmıştı ve bir sonraki filmi Amor fati’nin ilk çekim haftasını çoktan tamamlamıştı.

Panagiotopoulos tek bir üsluba bağlanmayı reddetti. Gerçeküstücülük, kara film, melodram, müzikal ve yol filmi arasında gidip geldi; Beautiful People (2001) filminde Godard’ın Nefret’ini bile yeniden yorumladı. Gerçekçiliği ve vaaz vermeyi sevmezdi: «Δεν θέλω να καταγγείλω τίποτα» (Hiçbir şeyi suçlamak istemiyorum), demişti Efimerida ton Syntakton gazetesine. Bir asistanı bir keresinde filmlerini “gizem komedileri” diye adlandırmıştı; o da bütün eserini memnuniyetle bu başlığın altına koyacağını söylerdi.

En tanınmış filmi Οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας (Bereketli Vadinin Tembelleri, 1978), Mısır doğumlu, Fransızca yazan yazar Albert Cossery’nin bir romanından uyarlanmıştır. Zengin bir baba ve üç oğlu bir kır villasına çekilip kendilerini uykuya bırakırken genç bir hizmetçi bütün işleri yapar; yalnızca en küçük oğul kurtulmaya çalışır. Pek çok izleyici filmi diktatörlüğün ve çöküşteki bir egemen sınıfın alegorisi olarak okudu. Karanlık ve sembollerle dolu olmasına rağmen ticari başarı kazandı; Locarno’da Altın Leopar’ı aldı.

Sonraki filmler geniş kitlelere ulaştı: Vangelis Raptopoulos’un romanından uyarlanan Ο εργένης (Bekâr, 1997) ve Stamatis Kraounakis’in aynı adlı şarkısı büyük bir hit olan Αυτή η νύχτα μένει (Bu Gece Kalır, 1999). Venedik’te yarışmaya seçilen Delivery (2004), genç bir pizza kuryesini scooter’ıyla Atina’nın gizli köşelerinde izler.

Panagiotopoulos, Yeni Yunan Sineması’nda ayrıksı bir figür olmaya devam ediyor: Angelopoulos’un kuşağından, ama hep kendi yolunda. Filmleri retrospektiflerde yeniden gösteriliyor; örneğin 2022’de İstanbul’daki Pera Müzesi Bereketli Vadinin Tembelleri’ni Yunanca, altyazılı olarak gösterdi. B2 alıştırması için bir festivalin yayımladığı Delivery özetini alın ve başlangıcını sıra ve hareket sözcükleriyle Yunanca anlatın: Πρώτα κατεβαίνει από το λεωφορείο (Önce otobüsten iner), Μετά κοιμάται στον σταθμό (Sonra otogarda uyur), Το επόμενο πρωί ψάχνει δουλειά (Ertesi sabah iş arar). Ardından scooter’ıyla nereye gittiğini ekleyin. Bunlar kendi alıştırma cümlelerimizdir, filmden diyaloglar değil. Tembeller’den kısa bir sahne izleyebilirseniz altyazı kullanın ve yalnızca gördüğünüzü anlatın.

• Paris’te öğrenciyken o ve Theo Angelopoulos aynı daireyi paylaşıyordu, ama filmleri sonradan çok farklı yönlere gitti.
• Bereketli Vadinin Tembelleri, Atina’nın kuzeyindeki yeşil banliyö Kifisia’da bir konakta çekildi.
• Lefteris Vogiatzis, Dimitris Nollas’ın öykülerine dayanan Ονειρεύομαι τους φίλους μου (Arkadaşlarımı Düşlüyorum, 1993) ile San Remo festivalinde en iyi erkek oyuncu ödülünü kazandı.
• Kendini «υπέρ της ταπεινής τέχνης» (alçakgönüllü sanattan yana) ilan eder, ucuz bir filmde insanın çok özgür olduğunu söylerdi.