Zyranna Zateli

Zyranna Zateli, ook geschreven als Ziranna Zateli, werd in 1951 geboren in Sochos in Noord-Griekenland. Ze studeerde theater in Athene voordat ze zich op het schrijven richtte. Haar eerste boek, de verhalenbundel Περσινή αρραβωνιαστικιά (De verloofde van vorig jaar), verscheen in 1984. Een tweede bundel, Στην ερημιά με χάρι (Met gratie in de verlatenheid), volgde in 1986. De korte vorm kreeg zo een plaats naast de omvangrijke romans die later haar bibliografie zouden bepalen.

Και με το φως του λύκου επανέρχονται (En met het licht van de wolf keren ze terug), uit 1993, ontvouwt een familiesaga in tien verbonden verhalen en won in 1994 de Staatsprijs voor de Roman. Ο θάνατος ήρθε τελευταίος (De dood kwam als laatste), uit 2001, ontving dezelfde prijs in 2002. Het opende een trilogie die in 2009 werd voortgezet en in 2021 voltooid. De Academie van Athene bekroonde haar gehele werk in 2010 met haar romanprijs.

Zateli’s boeken reisden via vertalingen en Griekse edities. Yale University Press publiceerde in 2016 David Connolly’s Engelse vertaling van de roman uit 1993 als At Twilight They Return. Τετράδια ονείρων (Droomschriften), uit 2017, biedt een andere toegang: opgeschreven en tot een boek gevormde dromen in plaats van een doorlopende familieroman.

In Και με το φως του λύκου επανέρχονται (En met het licht van de wolf keren ze terug) verzamelen generaties zich rond Christoforos en een uitdijend huishouden. Tien verbonden verhalen voeren langs familiebanden, verlies en terugkeer. Mythologie, volksverhalen en historische gebeurtenissen ontmoeten verbeelding. De Engelse titel At Twilight They Return biedt een andere talige ingang tot deze Griekse roman, met behoud van de structuur van tien verhalen.

De trilogie Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους (Met de vreemde naam Ramanthis Erevous) bestaat uit Ο θάνατος ήρθε τελευταίος (De dood kwam als laatste, 2001), Το πάθος χιλιάδες φορές (De hartstocht duizenden keren, 2009) en Ορατή σαν αόρατη (Zichtbaar als onzichtbaar, 2021). In het laatste deel worstelt de fictieve Lefka met het schrijven van een verhaal: aarzeling, aanmoediging en de moeite ervaring te verwoorden worden zelf vertelstof. De lezer ontmoet een schrijfster binnen de fictie, naast de bredere aandacht voor aanwezigheid en afwezigheid.

Τετράδια ονείρων (Droomschriften, 2017) verzamelt vastgelegde droombeelden die ook haar proza voeden. Lezen gaat verder dan gebeurtenissen volgen. Beelden, stemmen en onzekere grenzen laten zien hoe een zin het vertrouwde vreemd maakt.

Bekijk Ορατή σαν αόρατη en zoek σαν, een bruikbaar vergelijkingswoord. Teken een boom en zijn schaduw, schrijf daarna drie eigen Nieuwgriekse zinnen met βλέπω, θυμάμαι en φαντάζομαι. Vergelijk de schaduw met een dier via σαν; zeg welk detail u echt ziet en welk u verzint. Lees hardop en vervang bij de tweede lezing een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord. U oefent vergelijken en het onderscheid tussen waarneming, herinnering en verbeelding. De aangepaste B2-tekst helpt; een hele roman van Zateli vraagt langzamer lezen, een woordenboek of vertaling naast het Grieks. Haar korte interviewantwoord over lezen nodigt uit tot deze diepere aandacht.

• De roman uit 1993 bestaat uit tien verbonden verhalen.
• De drie romans van de trilogie verschenen in 2001, 2009 en 2021.
• David Connolly vertaalde de roman uit 1993 in het Engels; Yale publiceerde hem in 2016.