Pandelis Prevelakis

Prevelakis werd op 3 maart 1909 in Rethymno geboren (18 februari volgens de oude kalender die toen op Kreta in gebruik was), toen Kreta nog een autonome staat was onder het nominale gezag van de sultan, en hij groeide op in een stad waar Griekse christenen en Kretenzische moslims naast elkaar leefden, tot de bevolkingsuitwisseling van 1923 de moslims naar Turkije stuurde. Hij studeerde in Athene en Parijs en ontmoette in 1926, nog een jonge man, de zesentwintig jaar oudere Nikos Kazantzakis. De ontmoeting groeide uit tot een vriendschap die duurde tot Kazantzakis' dood in 1957: ze reisden samen, en Kazantzakis schreef hem honderden brieven over zijn werk, zijn twijfels en zijn gevechten met critici en de Kerk.

Prevelakis werd kunsthistoricus; zijn proefschrift over El Greco op Kreta en in Italië werd in 1935 aanvaard door de Universiteit van Thessaloniki. Vanaf 1939 doceerde hij kunstgeschiedenis aan de Academie voor Schone Kunsten in Athene. Naast het onderwijs publiceerde hij van de jaren 1930 tot de jaren 1970 romans, toneelstukken, gedichten en essays. In 1977 werd hij gekozen tot gewoon lid van de Academie van Athene. Na de dood van Kazantzakis werd hij de hoeder van diens nagedachtenis en publiceerde hij studies over zijn werk en de grote verzameling van zijn brieven. Hij overleed op 15 maart 1986 in zijn huis in Ekali, ten noorden van Athene.

Το χρονικό μιας πολιτείας (De kroniek van een stad, 1938) is een kort, lyrisch boek over Rethymno: de Venetiaanse haven en vesting, de Turkse wijken, de ambachten en figuren, en het langzame einde van een gemengde samenleving dat kwam met het vertrek van de moslims. Half memoires en half kroniek, met genegenheid en ironie geschreven, is het nog altijd zijn geliefdste werk.

Zijn grotere projecten zijn twee trilogieën. Ο Κρητικός (De Kretenzer), bestaande uit Το δέντρο (De boom, 1948), Η πρώτη λευτεριά (De eerste vrijheid, 1949) en Η πολιτεία (De stad, 1950), volgt een Kretenzische familie en hun eiland door de opstanden van de negentiende eeuw tot de vereniging met Griekenland. Οι δρόμοι της δημιουργίας (De wegen van de schepping) begint met Ο ήλιος του θανάτου (De zon van de dood, 1959), het verhaal van een weesjongen die tijdens de oorlogen van de jaren 1910 bij zijn tante in een Kretenzisch dorp opgroeit, een boek over rouw, het land en de eerste roerselen van een schrijver; de reeks gaat verder met Η κεφαλή της Μέδουσας (Het hoofd van Medusa, 1963) en Ο άρτος των αγγέλων (Het brood der engelen, 1966). Zijn stijl is klassiek en beheerst, zijn onderwerp bijna altijd Kreta. Van zijn non-fictie zijn zijn boeken over Kazantzakis en de uitgave Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη (Vierhonderd brieven van Kazantzakis aan Prevelakis, 1965) onmisbare lectuur voor iedereen die Kazantzakis bestudeert.

In Rethymno is Prevelakis de schrijver van de stad. De kroniek van een stad wordt daar bijna als gids voor de oude stad gelezen, en bezoekers kunnen van de Venetiaanse haven naar de Fortezza en door de oude wijken wandelen die hij beschrijft. Weinig Griekse steden zijn zo liefdevol beschreven door een van hun eigen kinderen. Voor lezers van Kazantzakis is hij onmisbaar: de brieven die hij publiceerde zijn het beste venster op het leven en werk van de oudere schrijver. Een goed idee: lees de eerste bladzijden van Το χρονικό μιας πολιτείας in het Grieks, wandel daarna door de oude stad van Rethymno, of bekijk haar op een kaart, en zoek de plekken die hij noemt.

• Hij ontmoette Kazantzakis in 1926, toen hij zeventien was, en bleef zijn vriend tot Kazantzakis in 1957 stierf.
• Kazantzakis schreef hem honderden brieven; Prevelakis publiceerde er vierhonderd van in 1965.
• Naast romanschrijver was hij kunsthistoricus: hij schreef over El Greco en doceerde aan de Academie voor Schone Kunsten in Athene.
• Hij werd in 1977 gekozen in de Academie van Athene.