Zacharias Papantoniou

Papantoniou werd in 1877 geboren in Karpenisi, een stadje omringd door de dennenbossen en hoge toppen van Evrytania in Centraal-Griekenland. De bergen van zijn jeugd bleven hem zijn hele leven bij en werden het decor van zijn beroemdste boek. Als jongeman verhuisde hij naar Athene, waar hij begon te schrijven voor kranten en literaire tijdschriften; hij publiceerde gedichten, kort prozawerk en recensies en werd al snel bekend als een scherp en elegant criticus.

Van 1908 tot 1910 woonde hij in Parijs als correspondent van de Atheense krant Εμπρός, schreef over het Franse leven en de Franse kunst en kwam terug met een brede kennis van de Europese schilderkunst. Hij was een overtuigd δημοτικιστής, een aanhanger van het demotisch, in de lange strijd die bekendstaat als «γλωσσικό ζήτημα» (de taalkwestie) tegen de geleerde, archaïserende katharevousa.

In 1917 begon de regering van Eleftherios Venizelos een hervorming die het demotisch in de eerste klassen van de lagere school bracht, geleid door de pedagogen Alexandros Delmouzos, Dimitris Glinos en Manolis Triantafyllidis. Papantoniou werd gevraagd een leesboek te schrijven, en het resultaat was Τα ψηλά βουνά (1918). In 1918 werd hij ook benoemd tot directeur van de Nationale Galerie in Athene, waarmee hij tot zijn dood verbonden bleef. In 1938 werd hij gekozen tot lid van de Academie van Athene. Hij overleed in Athene op 1 februari 1940.

Τα ψηλά βουνά (De hoge bergen) vertelt het verhaal van een groep schooljongens die met hun leraar een zomer in de bergen doorbrengen. Ver van de stad bouwen ze hun eigen hutten, koken ze, verdelen ze het werk onder elkaar, maken ze hun eigen regels en leren ze van het bos, de dieren, de herders en het weer. Elk hoofdstuk is een klein avontuur, en elk avontuur leert iets: samenwerking, verantwoordelijkheid, liefde voor de natuur en het Griekse platteland. De taal is eenvoudig, levendig demotisch, het Grieks van de dagelijkse spreektaal, geschreven zodat kinderen het met plezier lezen.

Dit was revolutionair. Tot dan toe leerden Griekse kinderen lezen uit boeken in het katharevousa, een taal die ze thuis niet spraken. De nieuwe leesboeken, waarvan Τα ψηλά βουνά het beroemdste is, werden door conservatieven aangevallen als gevaarlijk voor godsdienst en natie. Na de verkiezingen van 1920 haalde de nieuwe regering ze uit de scholen. Het boek keerde later terug op de scholen en wordt sindsdien steeds herdrukt.

Papantoniou was ook een verfijnd prozaschrijver, zoals in de prozagedichten van Πεζοί ρυθμοί (Prozaritmen, 1923), en decennialang een van de toonaangevende kunstcritici van Griekenland, die in kranten schreef over Griekse en Europese schilderkunst.

Τα ψηλά βουνά is nog steeds verkrijgbaar, en veel oudere Grieken herinneren zich dat ze het op school lazen; het is een natuurlijk eerste «echt» boek voor een leerder, omdat het Grieks helder is en dicht bij de taal van vandaag staat. In Karpenisi wordt hij herinnerd als de schrijver van de stad, en de bergen eromheen, de Velouchi en de bossen van Evrytania, zijn precies het landschap van het boek: een wandeling daar is het beste commentaar. Geschiedenissen van het Griekse onderwijs noemen hem altijd samen met Delmouzos, Glinos en Triantafyllidis als deel van de strijd die het demotisch tot de taal van de Griekse scholen maakte.

• Τα ψηλά βουνά (1918) was een van de eerste officiële Griekse schoolboeken die in het demotisch in plaats van het katharevousa werden geschreven.
• Na de regeringswisseling van 1920 werd het boek uit de scholen gehaald, om later terug te keren.
• Hij werd in 1918 benoemd tot directeur van de Nationale Galerie in Athene, hetzelfde jaar waarin zijn leesboek verscheen.
• De bergen van het boek zijn die van zijn geboortestreek Evrytania, rond Karpenisi.