Tasos Livaditis

Livaditis werd op 20 april 1922 in Athene geboren en groeide op in de gewone wijken van de stad, die later zijn poëzie zouden vullen. Hij schreef zich in aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Athene, maar de oorlog en de Duitse bezetting onderbraken alles. Zoals veel jongeren van zijn generatie sloot hij zich via de linkse jeugdorganisaties aan bij het verzet, en hij bleef het grootste deel van zijn leven trouw aan links.

Tijdens de burgeroorlog werd hij gearresteerd, en van 1948 tot 1951 zat hij vast in de kampen waar de Griekse staat zijn politieke tegenstanders naartoe stuurde: op het eiland Limnos, op Makronisos, het beruchte „heropvoedingskamp”, en op Agios Efstratios, dat de Grieken Ai Stratis noemen. Daar bleef hij, te midden van andere verbannen schrijvers en kunstenaars, schrijven; op Makronisos begon hij aan de gedichten van Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου. Na zijn vrijlating publiceerde hij in 1952 zijn eerste bundel en werkte hij als journalist, vooral als poëziecriticus van de linkse krant Αυγή.

In de jaren 1960 en 1970 veranderde zijn poëzie. De teleurstellingen van links, de dictatuur van 1967–1974 en zijn eigen groeiende innerlijkheid brachten hem tot een stillere, persoonlijkere stem, en in zijn latere jaren leidde hij in Athene een bescheiden, bijna teruggetrokken leven. Hij bleef tot het einde schrijven. Hij overleed op 30 oktober 1988 in Athene; zijn laatste manuscripten werden na zijn dood gepubliceerd.

Het werk van Livaditis valt uiteen in twee perioden. De vroege gedichten, van Μάχη στην άκρη της νύχτας (Strijd aan de rand van de nacht, 1952) en Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου (Het waait op de kruispunten van de wereld, 1953) tot Καντάτα (Cantate, 1960), zijn lange, retorische strijdgedichten, geschreven voor kameraden en voor de armen, vol hoop op een betere wereld. Ze spreken over ballingschap, over de doden van de burgeroorlog, over moeders en arbeiders, met een hartstochtelijke, open stem die bedoeld is om hardop te worden voorgelezen.

Zijn liedteksten horen bij dezelfde wereld. Met Mikis Theodorakis schreef hij Δραπετσώνα, het lied over een arm gezin in de sloppenwijk van Piraeus wiens huis wordt gesloopt, en Βρέχει στη φτωχογειτονιά (Het regent in de arme buurt), gezongen in de film Συνοικία το όνειρο (Droombuurt, 1961). Δραπετσώνα, gezongen door Grigoris Bithikotsis, werd een klassieker van de jaren 1960.

Vanaf Νυχτερινός επισκέπτης (Nachtelijke bezoeker, 1972), en vooral in Βιολέτες για μια εποχή (Viooltjes voor een tijdperk, 1985) en Μικρό βιβλίο για μεγάλα όνειρα (Klein boek voor grote dromen, 1987), schreef hij korte prozagedichten, bijna gelijkenissen. Een eenzame man loopt 's nachts door de stad, spreekt met God, met de doden, met zijn eigen jeugd; gewone voorwerpen, een stoel, een lamp, een jas, worden vreemd en teder. De toon is melancholisch maar vol mededogen en een stille, onverwachte humor. Deze boeken, die veel critici als zijn beste beschouwen, maakten hem tot een van de geliefdste Griekse dichters van de late twintigste eeuw.

Livaditis is vandaag een van de meest gedeelde Griekse dichters: korte passages uit zijn late prozagedichten circuleren voortdurend op sociale media, in schoolschriften en op posters, vaak onder mensen die nooit een hele dichtbundel hebben gelezen. Zijn verzamelde gedichten zijn altijd verkrijgbaar. Δραπετσώνα en Βρέχει στη φτωχογειτονιά worden nog altijd gezongen, zowel in de oorspronkelijke opnamen als door jongere zangers. Een leerder kan naar Δραπετσώνα luisteren en het eenvoudige, ontroerende verhaal volgen, en daarna Βιολέτες για μια εποχή openslaan en elke dag één kort gedicht lezen: de zinnen zijn helder, de beelden concreet, en elk stuk is maar een paar regels lang.

• Hij zat vast in kampen op drie eilanden, Limnos, Makronisos en Ai Stratis, voordat hij ook maar één boek had gepubliceerd.
• Zijn vroege gedichten werden op politieke bijeenkomsten voorgelezen; zijn late leest men alleen, 's nachts.
• Het lied Δραπετσώνα vertelt het verhaal van een gezin wiens krot door de autoriteiten wordt neergehaald.
• Sommige van zijn laatste gedichten verschenen pas na zijn dood in 1988.