Leven
Carathéodory werd op 13 september 1873 in Berlijn geboren in een vooraanstaande Griekse familie uit Constantinopel. Zijn vader, Stefanos Karatheodoris, was een Ottomaanse diplomaat in Berlijn en later in Brussel, zodat de jongen in België opgroeide en Grieks, Frans en Duits sprak. Hij studeerde aan de Koninklijke Militaire School in Brussel en werd ingenieur, en rond 1900 werkte hij voor de Britten aan de bouw van stuwdammen in de Nijl in Egypte. Daar las hij in zijn vrije tijd wiskunde en besloot hij zijn leven om te gooien.
Op bijna zevenentwintigjarige leeftijd schreef hij zich in aan de Universiteit van Berlijn en vertrok daarna naar Göttingen, de wereldhoofdstad van de wiskunde, waar hij in 1904 promoveerde bij Hermann Minkowski. Zijn opgang was snel: na posten in Hannover, Breslau en elders volgde hij in 1913 Felix Klein op in Göttingen, en aan het einde van de Eerste Wereldoorlog ging hij naar een leerstoel aan de Universiteit van Berlijn.
In 1920 nodigde premier Eleftherios Venizelos hem uit om in Smyrna een nieuwe Griekse universiteit op te zetten, de Ionische Universiteit. Carathéodory stortte zich op het project, maar in september 1922 werd het Griekse leger in Klein-Azië verslagen en ging Smyrna in vlammen op. Hij redde wat hij kon en kwam naar Athene, waar hij tot 1924 doceerde aan de Universiteit en de Polytechnische School. Toen in 1926 de Academie van Athene werd opgericht, werd hij een van haar leden, in de klasse der wetenschappen. Van 1924 tot zijn dood was hij hoogleraar in München, waar hij de nazijaren en de oorlog meemaakte. Hij overleed op 2 februari 1950 in München.
Werk
De wiskunde van Carathéodory is abstract, maar haar invloed is overal. In de variatierekening, de tak die zoekt naar krommen en oppervlakken die een grootheid zo klein of zo groot mogelijk maken, ontwikkelde hij wat nu de „koninklijke weg” naar het vak heet, uiteengezet in zijn boek van 1935. In de maattheorie, die lengte, oppervlakte en kans streng definieert, is zijn methode om een maat te construeren uit een buitenmaat, gepubliceerd in zijn colleges over reële functies van 1918, de standaardaanpak die aan elke universiteit wordt onderwezen; studenten kennen haar als het „criterium van Carathéodory” of de „uitbreidingsstelling van Carathéodory”. Hij leverde ook fundamentele bijdragen aan de complexe analyse en de conforme afbeeldingen.
Buiten de eigenlijke wiskunde gaf zijn artikel van 1909 over de grondslagen van de thermodynamica de tweede hoofdwet een axiomatische vorm, gebaseerd op één enkel meetkundig principe: in de buurt van elke toestand van een systeem zijn er toestanden die niet bereikt kunnen worden zonder warmte-uitwisseling. Natuurkundigen discussiëren nog altijd over dit „principe van Carathéodory”.
In 1916, terwijl Albert Einstein de algemene relativiteitstheorie voltooide, wisselden de twee mannen brieven over problemen uit de mechanica en de variatierekening, een briefwisseling die bewaard is gebleven en nog steeds door wetenschapshistorici wordt bestudeerd. Carathéodory schreef ook in het Grieks en beschouwde zichzelf tot het einde als een Griekse geleerde die toevallig in Duitsland werkte.
Nalatenschap in het Griekenland van nu
In Griekenland is Carathéodory een symbool van Griekse topprestaties in de wetenschap, en zijn naam staat in wiskundeschoolboeken en in populaire teksten over Griekse wetenschappers. In Komotini, in Thracië, toont een aan hem gewijd museum zijn boeken, brieven en persoonlijke voorwerpen; het is een bedevaartsoord voor Griekse wiskundigen. De Academie van Athene, die hem vanaf haar oprichting in 1926 tot haar leden rekende, eert hem als een van de grote Griekse wetenschappers van de moderne tijd. Straten en scholen in heel Griekenland dragen zijn naam, Οδός Καραθεοδωρή. Wie aan de universiteit wiskunde of natuurkunde studeert, komt zijn naam tegen in een studieboek, vaak zonder te weten dat de man erachter Grieks was.
Wist je dat?
- Hij werd opgeleid tot ingenieur en werkte aan stuwdammen in de Nijl voordat hij op bijna zevenentwintigjarige leeftijd overstapte naar de wiskunde.
- In 1913 volgde hij in Göttingen Felix Klein op, een van de beroemdste wiskundigen van die tijd.
- Einstein schreef hem in 1916, terwijl hij de algemene relativiteitstheorie afrondde.
- De Griekse universiteit die hij in Smyrna oprichtte, was klaar om te openen toen de stad in 1922 werd verwoest.
Belangrijkste werken
| Griekse titel | Titel | Jaar |
|---|---|---|
| Διδακτορική διατριβή στο Γκέτινγκεν | Promotie in Göttingen bij Minkowski | 1904 |
| Τα θεμέλια της θερμοδυναμικής | Onderzoekingen over de grondslagen van de thermodynamica | 1909 |
| Διαλέξεις για τις πραγματικές συναρτήσεις (θεωρία μέτρου) | Colleges over reële functies (maattheorie) | 1918 |
| Το Ιωνικό Πανεπιστήμιο της Σμύρνης | De Ionische Universiteit van Smyrna | 1920–1922 |
| Λογισμός των μεταβολών | Variatierekening | 1935 |
Uit het werk
Rechtenvrije afbeeldingen van Wikimedia Commons.
Een zin om te onthouden
Σε κάθε γειτονιά μιας οποιασδήποτε αρχικής κατάστασης υπάρχουν καταστάσεις που δεν μπορούν να προσεγγιστούν όσο κοντά θέλουμε με αδιαβατικές μεταβολές.
Se kathe geitonia mias opoiasdipote archikis katastasis yparchoun katastaseis pou den boroun na prosengistoun oso konta theloume me adiavatikes metavoles.
In elke omgeving van een willekeurige begintoestand bestaan toestanden die niet willekeurig dicht kunnen worden benaderd door adiabatische veranderingen.
