Konstantinos Parthenis

Parthenis werd op 10 mei 1878 geboren in Alexandrië in Egypte, in de welvarende Griekse gemeenschap van de stad. Van 1895 tot 1903 studeerde hij schilderkunst aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Wenen, toen de stad bruiste van de Secession van Gustav Klimt en haar liefde voor decoratie, vlakke oppervlakken en symbolische figuren. In 1903 kwam hij naar Athene, maar de Griekse kunst werd daar nog beheerst door het realisme van in München opgeleide schilders zoals Gyzis en Lytras, en zijn werk leek vreemd.

Rond 1909 ging hij naar Parijs, waar hij de postimpressionisten en de schilders van de groep Nabis ontdekte, en zijn palet werd lichter en vrijer. Terug in Griekenland bracht hij een aantal jaren door op Korfoe, waar hij de olijfgaarden en de kust schilderde, en in 1917 was hij een van de oprichters van de groep Τέχνη (Kunst), die kunstenaars samenbracht die een moderne Griekse kunst wilden.

Zijn benoeming tot hoogleraar aan de Academie voor Schone Kunsten in Athene was op zichzelf al een strijd: zijn eerste sollicitatie, in 1923, werd afgewezen, en hij werd pas in 1929 benoemd, bij bijzondere wet; bijna twintig jaar lang was zijn atelier de plek waar de jonge modernisten van de Generatie van de jaren dertig leerden schilderen. Nadat hij in 1947 ontslag had genomen bij de Academie, leefde hij in toenemende afzondering; verlamd en arm in zijn laatste jaren, overleed hij op 25 juli 1967 in Athene.

Een schilderij van Parthenis herken je meteen. De figuren zijn lang en slank, de omtrekken getekend met een vaste, vloeiende lijn, de kleuren bleek, zilverachtig blauw, roze en oker, en alles lijkt van binnenuit verlicht. De ruimte is afgevlakt, zoals in een Byzantijnse icoon of een fresco, en het menselijk lichaam verliest zijn gewicht. Hij nam ideeën over uit Wenen en Parijs, maar vermengde ze met wat hij als wezenlijk Grieks zag: het heldere licht van de Egeïsche Zee, de rust van de antieke beeldhouwkunst en de spiritualiteit van de Byzantijnse schilderkunst.

Zijn onderwerpen zijn zeer uiteenlopend. Er zijn religieuze werken zoals Ευαγγελισμός (De Annunciatie, ca. 1910–1911), landschappen van Korfoe en Attica, en mythologische taferelen, vooral schilderijen van Ηρακλής (Herakles) in een droomachtige, dansende wereld; Ο Ηρακλής μάχεται με τις Αμαζόνες (Herakles vecht met de Amazones) won een gouden medaille op de Internationale Tentoonstelling van Parijs in 1937. Zijn beroemdste schilderij, Η Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου (De apotheose van Athanasios Diakos, voltooid in 1933), toont de held van 1821 niet als een gespietste martelaar maar als een lichtende figuur die ten hemel stijgt, omringd door symbolische verschijningen.

Parthenis was minder geïnteresseerd in het vertellen van een verhaal dan in het scheppen van harmonie en geestelijk licht, en dat maakte hem zo belangrijk: hij liet zien dat een Griekse schilder modern kon zijn zonder op te houden Grieks te zijn.

De beste plek om Parthenis te leren kennen is de Nationale Galerie in Athene, die een grote groep van zijn werken bezit, waarvan vele geschonken door zijn dochter Sofia; de Apotheose van Athanasios Diakos zelf behoorde decennialang tot de collectie van de bankier Spyros Loverdos en werd in 2021 in Parijs geveild. Griekse kunstgeschiedenissen zien hem als het beginpunt van het Griekse modernisme, en schilders van de Generatie van de jaren dertig, onder wie Jannis Tsarouchis en Nikos Engonopoulos, studeerden in zijn atelier aan de Academie voor Schone Kunsten. Bekijk een van zijn landschappen naast een realistisch schilderij van Lytras of Gyzis, en je ziet in één oogopslag wat er in de twintigste eeuw in de Griekse kunst veranderde.

• Hij werd net als de dichter Kavafis in Alexandrië geboren en werd in Wenen opgeleid in de tijd van Klimt en de Secession.
• Zijn eerste sollicitatie naar een leerstoel aan de Academie voor Schone Kunsten werd in 1923 afgewezen; hij werd in 1929 alleen dankzij een bijzondere wet benoemd.
• Tsarouchis en Engonopoulos, twee van de bekendste Griekse schilders van de twintigste eeuw, waren zijn leerlingen; ook Moralis bracht een paar maanden in zijn atelier door.