Theo Angelopoulos

Angelopoulos werd op 27 april 1935 in Athene geboren als zoon van een winkelier. Hij was negen tijdens de straatgevechten van december 1944, toen zijn vader werd gearresteerd en de familie hem tussen de doden ging zoeken; later zei hij dat die weken hem de beelden van zijn hele loopbaan gaven. Hij studeerde rechten aan de Universiteit van Athene, deed zijn militaire dienst en ging in 1961 naar Parijs, eerst naar de Sorbonne en daarna naar de filmschool IDHEC, die hij verliet na ruzie met zijn docenten. In 1964 keerde hij terug en schreef hij filmkritiek voor het linkse dagblad Δημοκρατική Αλλαγή, tot de kolonelscoup van 1967 de krant sloot.

Zijn eerste speelfilm, Αναπαράσταση (Reconstructie, 1970), in zwart-wit opgenomen in een stervend dorp in Epirus, won de prijzen op het festival van Thessaloniki en kondigde een nieuwe Griekse cinema aan. Tijdens de dictatuur en daarna maakte hij de films waarop zijn reputatie rust, met een vast team: cameraman Giorgos Arvanitis, scenarist Tonino Guerra, Fellini's oude medewerker, en vanaf 1984 componiste Eleni Karaindrou. In de jaren 1980 en 1990 werkte hij met internationale sterren, Marcello Mastroianni, Harvey Keitel, Bruno Ganz, Willem Dafoe, zonder zijn methode te veranderen, en verzamelde hij de grote Europese prijzen.

Op 24 januari 2012, tijdens de opnamen van Η άλλη θάλασσα (De andere zee) in Drapetsona, vlak bij de haven van Piraeus, stak hij een weg over en werd hij aangereden door een motor; hij stierf die nacht in het ziekenhuis, zesenzeventig jaar oud. De film werd nooit voltooid.

De stijl van Angelopoulos laat zich in één zin beschrijven en het kost een leven om hem eigen te maken. Het shot duurt minuten, geen seconden; de camera pant langzaam over een landschap van regen, sneeuw en mist waar kleine figuren doorheen lopen; één enkele opname kan meerdere jaren bevatten, waarbij de acteurs van kostuum wisselen terwijl de camera draait; dialoog is zeldzaam en de muziek, in de latere films de klagende hobo en accordeon van Karaindrou, draagt het gevoel. De decors zijn het Griekse noorden, Thessaloniki, de bergen van Epirus, de meren en grenzen van Macedonië.

Zijn onderwerp was de Griekse geschiedenis zoals die werd beleefd door wie haar niet maakten. Ο Θίασος (De reizende komedianten, 1975), bijna vier uur lang, volgt een toneelgezelschap dat het herdersmelodrama Γκόλφω probeert op te voeren terwijl de dictatuur van Metaxas, de Bezetting, het Verzet en de Burgeroorlog hen onderbreken; de film werd onder de kolonels gemaakt en na hun val uitgebracht. Ταξίδι στα Κύθηρα (Reis naar Kythera, 1984) brengt een oude communistische balling uit de Sovjet-Unie terug naar een land dat hem niet meer wil. Τοπίο στην ομίχλη (Landschap in de mist, 1988) stuurt twee kinderen per trein naar het noorden om een vader te vinden die misschien niet bestaat. Το βλέμμα του Οδυσσέα (De blik van Odysseus, 1995, Grand Prix in Cannes) volgt een Grieks-Amerikaanse regisseur door de Balkan tot in het belegerde Sarajevo, op zoek naar de allereerste film die daar ooit werd opgenomen. Μια αιωνιότητα και μια μέρα (Eeuwigheid en een dag, 1998, Gouden Palm) schenkt een stervende dichter in Thessaloniki een laatste dag met een Albanees straatkind.

Begin met Τοπίο στην ομίχλη, de toegankelijkste van zijn films, of met de soundtracks van Eleni Karaindrou voor De blik van Odysseus en Eeuwigheid en een dag, die in Griekenland ver buiten de bioscoop worden beluisterd; het thema uit Ταξίδι στα Κύθηρα herkent men meteen. Griekse critici kiezen Ο Θίασος geregeld tot beste Griekse film aller tijden, en de ERT zendt zijn films uit op gedenkdagen. Het Internationaal Filmfestival van Thessaloniki, waar hij zijn eerste prijzen won, houdt retrospectieven van zijn werk, en het Grieks Filmarchief in Athene bewaart zijn kopieën. Het bijvoeglijk naamwoord αγγελοπουλικός is in het Grieks terechtgekomen voor elk traag, mistig, lang aangehouden shot, gebruikt met bewondering en soms met een glimlach. Zijn dood op een weg in Drapetsona, midden in een film over de Griekse crisis, wordt herinnerd als een van de droeviger voetnoten van die jaren.

• Eeuwigheid en een dag (1998) is nog altijd de enige Griekse film die de Gouden Palm in Cannes heeft gewonnen.
• De reizende komedianten duurt bijna vier uur en bevat slechts zo'n tachtig shots; sommige afzonderlijke opnamen beslaan meerdere jaren geschiedenis.
• Hij werd van de Parijse filmschool IDHEC gestuurd na onenigheid met zijn docenten en leerde het vak door films te kijken en erover te schrijven.
• Hij stierf in 2012 tijdens de opnamen van een film over de Griekse schuldencrisis, De andere zee, die nooit werd voltooid.